Jego tłumaczenia wykraczają jednak poza podejście istniejących „szkół”, a na publikacjach Barańczaka z zakresu teorii przekładu nieustannie kształcą się polscy tłumacze, bez względu na język, w którym pracująOlga Glebova, Rola Stanisława Barańczaka w kształtowaniu polskiej szkoły przekładu artystycznego w: Między oryginałem a przekładem. Czy istnieją szkoły przekładu w Polsce?, nr IX, Kraków 2004, s. 39-49..
Ocalone w tłumaczeniu (1992) Barańczaka to jedna z najczęściej cytowanych książek w tekstach dotyczących teorii tłumaczenia. Autor porusza w niej problemy takie jak: ekwiwalencja i przekładalność, tłumaczenie polisemii i komizmu, kryteria zastosowania technik adaptacyjnych, archaizacja w tłumaczeniu itd. Jako przykłady rozwiązań poszczególnych trudności Barańczak podaje fragmenty własnych tłumaczeń. Jedną z teoretycznych propozycji Barańczaka w przekładzie poezji jest heurystyczny model tłumaczenia, którego podstawą jest pojęcie „dominanty semantycznej” (również: „dominanty stylistycznej”), czyli takiego znaczeniowego lub formalnego elementu wiersza, który jest najważniejszy, nieusuwalny i niezastępowalny. Dominantą semantyczną może być m.in. rym, składnia czy forma gatunku poetyckiego. Krytycy tego podejścia zwracają uwagę na fakt, że zakłada ono jedno „odczytanie” utworu.