Nie byli oni jeszcze inkwizytorami w ścisłym tego słowa znaczeniu i współczesne dokumenty nie tytułują ich w ten sposób, ich zadania polegały na głoszeniu kazań przeciw heretykom i nakłanianiu władz miejskich do wprowadzania ustawodawstwa antyheretyckiego, a tylko sporadycznie występują w związku z postępowaniami sądowymi wobec podejrzanych o herezjęZob. Lea, I, s. 326-327; Lea, II, s. 199 i nast.. Organizowali także katolickie stowarzyszenia o profilu antyheretyckimLambert, Średniowieczne herezje, s. 205..
W 1231 roku senator Rzymu Annibaldo spalił w Rzymie nieznaną liczbę heretyków i wprowadził nowy statut, wzorowany na ustawach cesarskich, ustanawiający dla heretyków karę śmierci na stosie. Statut ten zatwierdził papież Grzegorz IX i nakazał dominikanom doprowadzenie do jego inkorporacji w prawie innych miast w północnych i środkowych WłoszechLea, I, s. 324-326; Lea, II, s. 200..
Przez długi czas za pierwszego włoskiego inkwizytora uznawano działającego w Lombardii dominikanina Alberyka z Bergamo, na podstawie osiemnastowiecznej edycji listu papieża Grzegorza IX z 3 listopada 1232Lea, II, s. 201-202;