Użyte do zbrojnych demonstracji i działań osłonowych oddało znaczne usługi. Zawodziło na ogół podczas bitew. Nieumiejętnie dowodzone, słabo zorganizowane, łatwo ulegały panice.
Milicja miejska
Tworzono ją w większych miastach. Obejmowała ona zamieszkałych w mieście mężczyzn od 15 do 50 roku życia. Formowano z nich oddziały trzytysięczne. Te dzieliły się na tysięczne i dalej na 100 osobowe roty. Rotami dowodzili dziesiętnicy i setnicy. Ci z kolei wybierali tysięczników i trzytysięczników, którym przydzielano do pomocy oficerów zawodowych (komendantów militarnych). Milicja warszawska liczyła ok. 18 000 ludzi. W Wilnie działała gwardia municypalna, licząca ok. 2000 mieszczan. Ogółem w milicjach miejskich znalazło się ok. 22 000 ludzi.
Uzbrojenie i taktyka działania thumb|Bitwa pod Racławicami thumb|Szkic bitwy W związku z brakiem broni i amunicji, do uzbrojenia wojska wprowadzono piki i kosy. Taktyka działania stanowiła uproszczoną formę działań francuskich. Miał to być ogień tyralierski i działowy z gwałtownymi uderzeniami piechoty w kolumnach na bagnety. W powstańczych kolumnach uderzali kosynierzy. Ograniczono strzelanie; nie używano ognia plutonowego. Po kilku salwach batalionu uderzano na bagnety. Z powodu braku karabinów trzecie szeregi posiadały kosy.