XVIII wiek Pierwsza połowa tego stulecia przyniosła dalsze represje: częściowy zakaz odprawiania nabożeństw publicznych (co skutkowało zamykaniem kościołów), a w 1734 innowierców wykluczono z Sejmu, trybunałów i urzędów z wyjątkiem starostw, tak że praktycznie zostali pozbawieni wszelkich praw obywatelskich. W tej sytuacji reformowani i luteranie na tajnym synodzie w Gdańsku (1718) zwrócili się z prośbą o protekcję do Prus i Anglii. Te działania przyniosły stopniowe rezultaty: zawarty pod naciskiem państw ościennych w 1768 Traktat warszawski przyniósł przywrócenie dysydentom swobody kultu publicznego i praw obywatelskich. Skutkowało to dalszym utrwaleniem w Polsce negatywnego nastawienia do protestantów. Reformowani znowu organizowali swoje życie religijne z ośrodkiem w na nowo otwartym zborze w Warszawie, który miał dominującą pozycję. Tu także powstała szkoła wyznaniowa. Odżył też zbór w Wilnie i rozszerzyła się współpraca z luteranami. Reaktywowała się parafia ewangelicko-reformowana w Poznaniu, a także parafia ewangelicko–reformowana w Krakowie.