W 1821 szczególną opieką otoczył monaster nowy metropolita moskiewski Filaret. Postanowił on wprowadzić w klasztorze instytucję starczestwa. Sprzyjać temu miała organizacja mniejszych jednostek życia monastycznego opartego na kontemplacji i samotnej ascezie, obok głównego monasteru, znanego z prowadzonej działalności społecznej. Jeszcze w 1821 metropolita poświęcił podległy klasztorowi skit św. Jana Chrzciciela, zaś w 1829 nakazał mnichom Pustelni Optyńskiej wybierać spośród siebie doświadczonych, zdolnych do sprawowania opieki duchowej nad innymi osobami starców. Zwolennikiem zmian był również ówczesny przełożony monasteru, mnich Mojżesz.
1830–1891 mały|250px|left|Ambroży z Optiny mały|200px|Wspólnota Pustelni Optyńskiej z biskupem Micheaszem (Aleksiejewem). XIX–XX w. Kolejne trzy dekady były okresem szybkiego rozwoju klasztoru. W 1862 liczył on 150 zakonników, z czego 20 hieromnichów. W tym czasie religijna działalność starców, z których pierwszym był hieroschimnich Leonid (po przyjęciu wielkiej schimy Lew), podniosła i utrwaliła pozycję Pustelni Optyńskiej w życiu religijnym Rosji. Od 1839 z inicjatywy przebywających w skicie św.