Jana Chrzciciela mnichów Joanna i Porfiriusza przy monasterze powstała drukarnia, w której wydawane były pisma Ojców Kościoła, hagiograficzne żywoty rosyjskich zakonników prawosławnych oraz teksty polemiczne krytykujące staroobrzędowców, pisane przez mnicha Jana (dawniej należącego do tej grupy religijnej). Po 1846 w działalność wydawniczą osobiście zaangażował się optyński starzec Makariusz, który doprowadził m.in. do wydania dzieł zebranych św. Paisjusza Wieliczkowskiego oraz szeregu tekstów napisanych przez zakonników wschodnich w pierwszych wiekach chrześcijaństwa.
W okresie między rokiem 1862 a swoją śmiercią w 1891 starcem optyńskim był późniejszy święty prawosławny, schimnich Ambroży (Grenkow). Jego niezwykła popularność wśród wiernych przełożyła się również na popularność całego monasteru, który był corocznie odwiedzany przez tysiące pielgrzymów. W 1877 do Pustelni Optyńskiej przybył Fiodor Dostojewski. Opisał on monaster w powieści Bracia Karamazow. Ze starcem Ambrożym rozmawiali również Lew Tołstoj i Władimir Sołowjow.