Jak zauważa Dariusz Gardocki, nie każdy nurt teologii wyzwolenia odwołuje się do marksizmu – radykalne kierunki, które nawiązują bezpośrednio do praktyki rewolucyjnej, stanowią jedynie marginalną część tego zróżnicowanego nurtu. Główni przedstawiciele teologii wyzwolenia, tacy jak Gustavo Gutiérrez, Leonardo Boff, Ignacio Ellacuría czy Jon Sobrino, podkreślają przede wszystkim historyczny wymiar chrześcijaństwa oraz znaczenie zaangażowania społecznego jako formy współuczestnictwa w zbawczym dziele Boga.
Gustavo Gutiérrez wprowadził pojęcie „preferencyjnej opcji na rzecz ubogich”, podkreślając, że Bóg nie faworyzuje żadnej grupy, lecz daje pierwszeństwo potrzebom osób ekonomicznie i społecznie wykluczonych. Rozróżniał on trzy formy ubóstwa: materialne (brak środków do życia), duchowe (polegające na zaufaniu Bogu) oraz dobrowolne (wyrażające solidarność z ubogimi). Ubóstwo, jego zdaniem, nie jest stanem naturalnym, lecz skutkiem niesprawiedliwych struktur społecznych – „kondycją”, a nie fatalizmem.