Zgodnie z definicją Gustavo Gutiérreza, teologia wyzwolenia jest „krytyczną refleksją nad chrześcijańską praxis w świetle Słowa Bożego”. Punktem wyjścia tej refleksji jest doświadczenie ubóstwa – zarówno indywidualnego, jak i zbiorowego – uznawanego za efekt niesprawiedliwych struktur społecznych. Wyzwolenie, rozumiane jako proces duchowego i społecznego uwolnienia z grzechu i zniewolenia, ma swoje oparcie w komunii z Bogiem oraz w biblijnym obrazie Boga wyzwalającego lud z niewoli.
Gustavo Gutiérreza zwracał uwagę:
Twórcy teologii wyzwolenia, tacy jak Gustavo Gutiérrez, Jon Sobrino czy Leonardo Boff, przyjmowali marksizm jako narzędzie analityczne służące do opisu konfliktu między uciskającymi a uciskanymi, lecz niekiedy także jako inspirację do rewolucyjnych działań politycznych. Niemniej nie uznają marksizmu jako doktryny filozoficznej, lecz jako narzędzia krytyki struktur społecznych. Według Gutiérreza teologia powinna brać swój punkt wyjścia z „osi” opresji i wyzwolenia – analogicznie do biblijnego wyjścia Izraelitów z Egiptu czy nauczania proroków o sprawiedliwości społecznej.
Leonardo Boff tak opisywał użycie marksizmu w kontekście analizy rzeczywistości: