Kontekst kulturowy thumb|upright=0.8|Nikołaj Gogol (ok. 1834) W latach trzydziestych XIX wieku literatura rosyjska znajdowała się w fazie przejściowej – ścierały się różne nurty, a kształtujący się realizm opierał się na doświadczeniu czytelnika. Twórczość Gogola (Mirgorod, Arabeski i Rewizor), wpisywała się w ten proces, odchodząc od romantyzmu na rzecz tematów zaczerpniętych z codzienności, zdolnych wywołać autentyczne współodczuwanie.
Gogol przeciwstawiał dawny teatr, pełniący funkcję etyczną, współczesnemu, który ograniczał się do rozrywki. Postulował nowy dramat oparty na realizmie – przedstawiający świat rozpoznawalny i wiarygodny, umożliwiający widzowi utożsamienie i ocenę moralną. Realistyczna konwencja miała być warunkiem skutecznego oddziaływania etycznego. Nowatorstwo Rewizora polegało m.in. na rezygnacji z komentarza moralnego i oparciu przekazu na dialogu. Utwór był jednak często niezrozumiały dla odbiorców przywiązanych do starszej konwencji: jedni widzieli w nim farsę, inni zarzucali brak pozytywnych postaci. Piotr Wiaziemski bronił Gogola, podkreślając, że przedstawienie zła nie oznacza jego afirmacji. Gogol próbował wprowadzić nowy model relacji z literaturą, na który publiczność nie była jeszcze gotowa.