Istotną rolę odgrywała też literatura polemiczna.
Prawosławie ukraińskie w cesarstwie rosyjskim Wraz z likwidacją Hetmanatu i rozbiorami Rzeczypospolitej większość Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Kościoła znalazła się w cesarstwie rosyjskim.
Polityka caratu w sprawach Kościoła prawosławnego służyła m.in. rusyfikacji ziem ukraińskich. W kolejnych latach różnice liturgiczne między metropolią kijowską a innymi eparchiami Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego były stopniowo likwidowane, ryt unifikowano według wzorca moskiewskiego. Metropolia kijowska straciła również szczególną autonomię administracyjną.
Wyrazem rusyfikacji był m.in. wprowadzony w XIX w. nakaz budowy cerkwi w stylu moskiewsko-jarosławskim lub neobizantyńskim, co miało ujednolicić prawosławną architekturę kościelną w całym imperium.
Prawosławie ukraińskie w okresie rewolucji ukraińskiej 1917–1920 mały|185px|Metropolita Wasyl Łypkiwski, zwierzchnik Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w latach 1921–1927, rozstrzelany przez NKWD w 1937