128
Budda osiągnął bardzo wysoki poziom filozoficznej świadomości i zauważył, że spekulacyjna metafizyka wywołuje nie tylko różnice ale i opozycję; gdy jeden teoretyk powie "tak" na jakieś pytanie, inny na to samo pytanie odpowie "nie". Budda znalazł na to jedyną możliwą odpowiedź. Jeśli dałby odpowiedzi "tak" lub "nie" wpadłby w sieci dogmatyzmu (skt diṭṭhi), który on zauważał u innych. Na opozycję poglądów eternalistycznych i nihilistycznych (skt śāśvatavāda i uccheda-vāda) Budda zaproponował inną, bardziej fundamentalną opozycję - mianowicie, tą pomiędzy dogmatyzmem (zarówno eternalizm jak i nihilizm są dogmatyczne) i krytycyzmem, który jest analityczną i refleksyjną świadomością ich jako dogmatycznych teorii. Krytycyzm jest wyzwoleniem ludzkiego umysłu od namiętności i wszelkich zagmatwań. Jest samą wolnością. Jest to stanowisko madhjamikiT.R.V. Murti. The Central Philosophy of Buddhism. Str. 41.
Cisza w zenie