Dopiero ruchy narodowowyzwoleńcze, charakterystyczne dla XIX wieku obudziły życie kulturowe Ormian. Największe ośrodki kulturowe znajdowały się podówczas poza granicami kraju, w: Konstantynopolu, Tbilisi czy Smyrnie. Powstało wtedy wiele pism kulturalno-literackich, jak choćby: Azdarar drukowane w Madrasie w nowym języku – aszcharabar czy Hajastan. Zaczęli tworzyć wybitni poeci ormiańscy: Harutiun Ałmadarian, autor „Ramzida” i „Zenobii”, Mesrop Tahatianc, Chaczatur Abowian, autor pierwszej nowoczesnej powieści pt. Rany Armenii, Gaług Szermanian, Arsen Bagratuni, autor poematu Bohater Hajk, przedstawiającego legendę założyciela Armenii. Do romantycznych i późnoromantycznych poetów zaliczany jest Symbat Szachazi, Rafael Patakian, zaś prozę ameńską reprezentował Perse Proszian i Raffi (Hakob Melik-Hakobian). Przedstawicielami realizmu byli: Aleksander Mojsisian Szirwanidze, Michał Owaniesjan i Gabriel Sundukian.