Swoją myśl ewolucyjną rozwijał systematycznie w kolejnych pracach.
Spencer uznawał ewolucję za zasadę uniwersalną, obejmującą zarówno materię ożywioną jak i nieożywioną. Opierać się ona ma na relacjach fizycznych i ma charakter mechanistyczny, deterministyczny i celowy. Polegała na przekształcaniu jednorodności w różnorodność (koncepcja przejęta od Karla Ernsta von Baera). Jest nieprzerwanym, stopniowym, jednokierunkowym postępem w kierunku coraz większego zróżnicowania, udoskonalania, stabilności i od form prostych do złożonych. Próbując zdefiniować swoje pojęcie ewolucji, Spencer pisał: H. Spencer, First Principles, IV wyd., New York, 1903, s. 367. za: Gilson, Langan, Maurer 1979, s. 428..
Chociaż sam Spencer biologiem nie był i jego znajomość tej nauki była wyrywkowa i amatorska, to miał bardzo duży wpływ na naukę swojej epoki. Był jednym z najbardziej rozpoznawalnych brytyjskich ewolucjonistów i wielkim propagatorem tej idei. To właśnie on upowszechnił termin ewolucja (sam Darwin używał go początkowo bardzo oszczędnie) i wprowadził go do potocznego użytku, wykraczającego poza biologię.