Ewolucjonizm thumb|Relacje w królestwie zwierząt. Ilustracja z The Principles of Biology. Podstawą zasadą systemu Spencera był ewolucjonizm, wzięty z przeddarwinowskiej filozofii i zastosowany do różnych dziedzin wiedzy. Był pierwszym brytyjskim filozofem, który zastosował systematycznie biologiczny ewolucjonizm na obszarze filozofii. Ojciec Herberta Spencera, odpowiedzialny za jego domową edukację, sam był przyrodnikiem i sekretarzem Derby Philosophical Society. Jego syn był oczytany w ówczesnej literaturze przyrodniczej i był zwolennikiem ewolucjonizmu Lamarcka, zgodnie z którymi zmienność organizmów postępowała poprzez dostosowanie się ich do środowiska w procesie życia. Pierwsze prace Spencera ukazały się wcześniej niż O powstawaniu gatunków Darwina (1859). Spencer poznał później prace Darwina i starał się uwzględnić je w rozwijanym przez siebie systemie.
Swoją myśl ewolucyjną zaczął rozwijać w swojej pierwszej książce Social Statics (1851), używając pojęcia dopasowania (fitness). Teoria ewolucji zostaje sformułowana w wydanym krótko po tym artykule The Development Hypothesis (1852), gdzie przedstawia ewolucję jako podstawową i wszechobecną zasadę rozwojową.