XIX wieku na litografii Ernesta Knippla
Proces przekształcenia Katowic w miasto rozpoczął się w połowie XIX wieku, po oddaniu do użytku odcinka linii kolejowej Kolei Górnośląskiej wraz ze stacją 3 października 1846 roku. Dogodna lokalizacja sprzyjała rozwojowi usług, a także powstawaniu szeregu instytucji państwowej administracji terytorialnej i gospodarczej. Zaczęto budować murowane domy, a pierwszym monumentalnym obiektem architektonicznym Katowic był hotel Welta wzniesiony w 1848 roku. Był on najbardziej okazałą budowlą do 1855 roku, kiedy to prawdopodobnie pomiędzy latami 1855–1858 wzniesiono hotel De Prusse. W 1859 roku przy ulicy Dworcowej oddano do użytku nowy dworzec kolejowy.
Pierwszy plan regulacyjny Katowic został opracowany przez Heinricha Moritza Augusta Nottebohma w 1856 roku na zlecenie Friedricha Wilhelma Grundmanna. Zakładał on wytyczenie dwóch placów – Wilhelmsplatz (późniejszy plac Wolności) i Friedrichsplatz (późniejszy Rynek), które miały przejąć sieci zewnętrznych ulic łączących peryferyjne części zabudowy. Place te miały być połączone ze sobą centralną drogą, zwaną od 1868 roku Grundmannstrasse (późniejsza ulica 3 Maja). Jej przedłużeniem w kierunku wschodnim była trasa prowadząca do Mysłowic – późniejsza ulica Warszawska.