Закарпатськый общеобластный референдум (1991) — состоявся 1 децембра 1991 года в єде́н день из всеукрайинськым референдумом и первыми выборами президента Украйины. На референдум быв вынесеный вопрос «О предоставленіи Закарпатськой области статуса автономного края в составѣ Украйины».
Єще до вхожденія в состав СССР 30 януара 1946 года Подкарпатська Русь (історичноє названіє края) являлася республіков, из автономным статусом, в составѣ Чехословакіи, в одповѣдности из Конституційным Законом 326\1938, от 22 новембра 1938.
Обоснованіє проведенія областного референдума єдновременно из республіканськым
Законодательство СРСР о процедурѣ выхода из Союза РСР
В связи из правовым соціологічным спором, продовжающымся довкола результатов референдума 1 децембра 1991 года, слѣдуєт отмѣтити то обстоятельство, что проводився он тогды, коли фактично и юридично существовало государство СРСР, и сохранялося ёго правовоє поле. Слѣдовательно, строго юридично, легітимными можут считатися рѣшенія и дѣйствія в рамках существующого на то время правового поля.
Из сёго факта вытѣкаєт, что выход любой союзной республікы из состава СРСР довжен быв осуществлятися тôлько в одповѣдности из Законом СРСР от 3 апреля 1990 года - "Про порядок рѣшенія вопросов, связаных из выходом союзной республікы из СРСР" . В статі №3 указаного Закона опредѣле́но: "В союзной республіцѣ, на територіи котрой имѣются мѣста компактного проживанія національных груп, составляющых большинство населенія даной мѣстности, при опредѣленіи итогов референдума результаты голосованія по сим мѣстностям учитуются отдѣльно"..
Частьов 7 статті 17 Закона предвидено также, что на случай выхода республікы из состава СССР довжен быти согласованый статус територій, не принадлежащых выходящѣй республіцѣ на момент єя вхожденія в состав СРСР.
Хорошо извѣстно, что 30 децембра 1922 начався и в маю мѣсяцю 1925 г. завершився процес вхожденія Украйины в состав СРСР, коли IX Всеукрайинскый Зѣзд Рад утвердив новый текст Конституціи УРСР, а на йсю дату республіка Подкарпатська Русь уже входила в состав Первой Чехословацькой республікы. Подкарпатська Русь войшла в состав СРСР из даты обмѣна ратифікаційными грамотами по Договору от 29 юнія 1945 г. «О Закарпатськой Украйинѣ».
Временноє, никым не избранноє, назначеноє лишь декретом нелегітимного на то время президента ЧСР Э.Бенеша (5 октовбра 1938 г. добровольно, без якогось принужденія, юридично безупречно отказався от поста президента, и пак, конституційным путём на сей пост пак не избирався) НАЦІОНАЛЬНОЄ СОБРАНІЄ ратифіковало указаный договор 22 новембра 1945 г. и, одповѣдно, ПРЕЗИДІУМ ВЕРХОВНОЙ РАДЫ СССР ратифіковав ёго свойим Указом от 27 новембра 1945 года.
Из сёго слѣдує, что в одповѣдности из ч.7 ст. 17 Закона СРСР «Про порядок рѣшенія…» от 3 апреля 1990 г. Украйина была обязана на територіи Подкарпатськой Руси включити в бюлетень референдума 1 децембра 1991 г. вторый вопрос о выборѣ населенієм государственной принадлежности «територіи русинов на юг от Карпат».
(Всё йсе в руній мѣрѣ односится и к Западной Украйинѣ (см. Закон СРСР « О включеніи Западной Украйины в состав СРСР…» от 1 новембра 1939 г. (ныні Волинська, Дрогобичська, Львовська, Ровенська, Ивано-Франковська и Тернопольска обл. и, отповѣдно, Буковина (Указ Президіума Верховной Рады СРСР от 2 августа 1940 г.)
Організація Закарпатського областного референдума 1991
М.Ю. Волошук, предсѣдатель Закарпатськой областной Рады, иніційовав проведеніє областного референдума о предоставленіи области статуса автономной республікы в составѣ Украйины.
Первого октовбра 1991 года *(друга колонка четвертого абзаца) Областна Рада принимаєт Декларацію «О провозглашеніи Закарпаття автономным краём». Предпосылкôв являвся факт присоєдиненія Закарпаття к СРСР (в 1946 годѣ), поза юридичнôв процедурôв вхожденія в состав СРСР (в 1922 годі) Республікы Украйина.
Публікація Деклараціи в офіціальному органѣ Областной Рады:
«Декларація о провозглашеніи Закарпаття автономным краём»
Спираючися на традиціи, самобытность, неотнимамоє право на извѣчноє стремленіє многонаціонального населенія Закарпаття к самоопредѣленію:
Исходячи из права на самоопредѣленіє, предусмотреного Уставом ООН и другыми межинародными правовыми документами, и руководствуючися общечеловѣчеськыми цѣнностями и нормами руноправія націй, что закрѣплені в Деклараціи прав человѣка, Хельсінськых соглашеніях, Парижськой хартіи для новой Європы;
Осуществляючи декларацію про государственный суверенитет Украйины и акт провозглашенія независимости Украйины; Признаючи Закарпаття неотнимаємôв составнôв частьôв независимой Украйины;
Исходячи из верховенства Конституціи и законов Украйины (УССР);
Устремляючися обеспечити право національно-культурной автономіи всѣх національных груп в соєдиненію из територіальным и національно-територіальным самоуправленієм;
Гарантуючи предоставленіє в рамках Конституціи и Законов Украйины руных возможностей участія в управленіи государственными и общественными дѣлами представителям всѣх національностей, независимо от их участія в політичных партіях, движеніях, вѣроисповѣданіях, рода и характера занятій, мѣста и времени проживанія на територіи края; Проявляючи заботу про сохраненіє и розвиток добросусѣдськых отношеній из всѣми регіонами Украйины и другыми суверенными республіками;
Отвергаючи любі посягательства на територіальну цѣлостность или попыткы измѣненія границь за счёт или в пользу Закарпаття, протипоставленіє ёго другым регіонам Украйины;
Устрѣмляючися приумножити и май ефективно схосновати в интересах людей економічный и унікальный природный потенціал, обы остановити необратимі змѣны в духовному розвитку, в окружающѣй средѣ и в демографічной сферѣ, областна Рада народных депутатôв провозглашаєт Закарпатську область Закарпатськым автономным краём в составѣ независимого демократичного государства - Украйины.
Сія Декларація вступаєт в силу из момента єя одобренія населенієм Закарпаття на областному референдумѣ. Внесена на сесіи по предложенію Мукачевського городського, Мукачевського районного, Береговськой районной Рады народных депутатов.
— «Новини Закарпаття», Газета областной Рады народных депутатов, №. 188, Вторник, 1 октовбра 1991
«Рѣшеніє се́мой сесіи 21-го созыва о статусѣ Закарпаття в составѣ независимой Украйины»
Для обєктивного разсмотренія вопроса статуса Закарпаття в составѣ независимой Украйины се́ма сесія 21 созыва Закарпатського Областной Рады прийняла рѣшеніє о созданіи отповѣдной комісіи. РѣШЕНІЄ СЕМОЙ СЕСІИ XXI-го СОЗЫВА
О статусѣ Закарпаття в составѣ независимой Украйины
Разсмотрѣвши вопрос про статус Закарпаття в составѣ независимой Украйины, областна Рада народных депутатов рѣшила:
Отмѣчаючи чрезвычайну важность даного вопроса и необходимость ёго всестороннёго изученія, создати комісію (состав прилагаєтся). Комісіи опубліковати обоснованіє статуса Закарпаття в пресѣ и позад аналіза результатов ёго общеобластного обсужденія предоставити облисполкому свои предложенія по даному вопросу до 30 децембра 1991 года. Вынести вопрос о статусѣ Закарпаття на областный референдум в отповѣдности из Законом «О всеукрайинскому и мѣстному референдумах».
Президіум сесіи
И. Е. Грицак.
В. В Шепа.
— «Новини Закарпаття», Газета областной Рады народных депутатов, №. 193, Вторник, 8 октовбра 1991 В состав комісіи войшли уважаємі представителі различных общественных організацій, структур, конфесій, общин, профсоюзов и національностей.
В нѣй были представлені различні политичні силы области, такі як, напримѣр, "Рух", "Демократична партія Украйины", "Украйинська республіканська партія".
Представители національных общественных організацій жителѣв Закарпаття: "Рома", "Общества соціально-экономічного развитка румынов Закарпаття им. Кошбука", "Общества нѣмцѣв «Возрожденіє»", "Общества венгерськой культуры КМКС", "Общества карпатськых русинов", "Общества словаков".
Уповномочені релігійных організацій: "Мукачево-Ужгородськой православной єпархіи", "Церкви ХВЕ", "Римсько-католицькой религіозной общины", "Мукачевськой греко-католицькой єпархіи", "Реформатськой церкви".
Культурной и національной направленности общественні організаціи представляли: "Воины афганці", "Общество «Меморіал», "Закарпатськоє отделеніє союза писателей Украйины", "Областна організація общества «Просвіта», "Общества украйинського языка им. Т. Г. Шевченка «Просвіта». СОСТАВ КОМІСІИ ПО ИЗУЧЕНІЮ ВОПРОСА
«О СТАТУСѢ ЗАКАРПАТТЯ В СОСТАВѢ НЕЗАВИСИМОЙ УКРАЙИНЫ»
1 АДАМ Йосип Иванович сопредсѢдатель общества циган «Рома».
2 АДАМ Аладар Євгенович сопредсѢдатель общества циган «Рома».
3 БЕДЬ Віктор Васильович народный депутат Украйины, предсѢдатель Закарпатськой краєвой організаціи «Руха».
4 ГАБОР Иван Иванович депутат областной Рады, представитель Тячевського района.
5 ГЕРЕВИЧ Иван Иванович депутат областной Рады, представитель Береговського района.
6 ГОЛИШ Иван Васильович представитель г. Мукачево.
7 ГОРВАТ Василій Васильович депутат областной Рады, представитель Мукачевського района.
8 ГРАНЧАК Иван Михайлович професор, доктор историчных наук.
9 ГРЕЧАНИНОВ Віктор Федорович депутат областной Рады, представитель воинов афганців.
10 ГУЗОВ Михаил Михайлович депутат областной Рады, представитель Раховського района.
11 ГУЛАЧІ Людвік Людвікович представитель реформатськой церкви.
12 ДУМНИЧ Михаил Васильович представитель обласной Рады независимых профсоюзов.
13. ЗАДИРАКА Валентина Дмитрієвна представитель Великоберезнянского района.
14. ЗІЛГАЛОВ Василій Алексіёвич предсѢдатель областной организаціи общества «Меморіал».
15. ИЛЬЯШ Иван Иванович депутат областной Рады, представитель Виноградовського района.
16. КАЙНЦ Емельян Иванович предсѢдатель общества нѢмцѢв «Возрожденіє».
17. КЕМЕНЯШ Георгій Георгійович депутат областной Рады, представитель Свалявського района.
18. ЛЕЛЕКАЧ Иван Михайлович - представитель Мукачевськой греко-католицькой єпархіи.
19. МАДЯР Иван Михайлович - депутат областного СовѢта, представитель Иршавского района.
20. МАТІКО Иван - представитель общества словаков.
21. МАРИНА Василий Васильович депутат областной Рады, представитель общества соціально-економічного розвитка румын Закарпаття им. Кошбука.
22. МИШАНИЧ Федор Васильович предсѢдатель краєвой організаціи Демократичной партіи Украйины.
23. МИЛОВАН Шандор представитель римо-католицькой релігійной общины.
24. МОКРЯНИН Иван Михайлович депутат областного Рады, представитель Межгорського района.
25. ПОП Василій Степанович предсѢдатель Закарпатського отдѢленія союза писателей Украйины.
26. РЯШКО Михаил Михайлович Представитель Воловецького района.
27. ТИВОДАР Михаил Петрович депутат областной Рады, кандидат историчных наук.
28. ТУРЯНИЦЯ Иван Михайлович професор, представитель Общества карпатськых русинов.
29. УСТИЧ СергѢй Иванович замѢститель председателя облисполкома.
30. ФЕДАКА Павел Михайлович предсѢдатель обласной організаціи общества «Просвіта».
31. ФЕЕР Петро Иванович депутат областного Рады, представитель Хустського района.
32. ФОДОВ Шандор Лойошович депутат областного Рады, предсѢдатель Общества венгерськой культуры.
33. ХРИПТА Иван Андрійович представитель церкви ХВЕ.
34. ЦУРКО Иван Эмеріхович депутат областной Рады, представитель Ужгородського района.
35. ЧУЧКА Павел Павлович — предсѢдатель Общества украйинського языка им. Т. Г. Шевченка «Просвіта».
36. ШЕРЕГІЙ Василій Мирославович представитель краёвого правленія Украйинськой республіканськой партіи.
37. ЩЕРБА Емелян Станіславович депутат областной Рады, представитель Перечинського района
38. ЯРЕМА Василій Юрійович представитель Мукачево-Ужгородськой православной єпархіи.
— «Новини Закарпаття», Газета областной Рады народных депутатов, №. 193, Вторник, 8 октовбра 1991 г.
Объявленіє даты проведенія "Областного референдума про статус Закарпаття в составѣ независимой Украйины" на воскресеніє 1 децембра 1991 года