Regnbogetukan (Ramphastos sulfuratus) er ein art i tukanfamilien som høyrer heime i sørlege Mexico, Sentral-Amerika og det nordvestlegaste Sør-Amerika, der han lever i tropiske skogar. Arten er nasjonalfugl i Belize. Regnbogetukanen er ein altetande skogsfugl som lever av frukt, frø, insekt, virvellause dyr, firfisler, slangar og småfuglar samt egga deira.

Skildring

Medrekna nebbet varierer lengda på regnbogetukanen frå om lag 42 til 55 cm, medan vengelengda vanlegvis ligg mellom 189,4 og 208,4 mm. Fuglen veg oftast kring 380–500 gram.

Det store og sterkt farga nebbet er i gjennomsnitt 12–15 cm langt, om lag ein tredel av den totale kroppslengda. Nebbet er hovudsakleg grønt med raud spiss og oransje sider. Sjølv om nebbet verkar stort og uhendig, er det i røynda bygd opp av svampaktig, holt bein dekt av keratin, eit svært lett og hardt protein. Det er òg føreslått at fargen på nebbet kan hjelpe fuglen med å regulere kroppstemperaturen, ved hjelp av dei mange blodårene som går gjennom det.

Fjørdrakta er hovudsakleg svart, med gul hals og bryst, raude underhaledekkjefjør og eit smalt raudt band ved overgangen mellom det gule brystet og resten av kroppen. Myting skjer éin gong i året. Fuglen har blå føter og raude fjører ytst på halen.

Som hjå dei fleste fuglar i ordenen spettefuglar har regnbogetukanen zygodaktyle føter, der tå nummer 2 og 3 vender framover, medan tå 1 og 4 vender bakover. Sidan tukanar tilbringer mykje tid i trea, hjelper dette dei å halde seg fast på greiner og hoppe frå grein til grein.

Bortsett frå skilnaden i storleiken er hannar og hoer like i utsjånad.

Utbreiing og leveområde Regnbogetukanen finst frå sørlege Mexico til Venezuela og Colombia, og er særleg kjend frå Belize, der han er nasjonalfugl. Han held seg hovudsakleg i trekronene i tropiske, subtropiske og låglandsregnskogar, opp til om lag 1 900 meters høgd. Fuglane kviler i hol i tre, ofte saman med fleire andre tukanar. Sjølv om dei hovudsakleg lever i skog, kan dei òg observerast i nærliggande plantasjar, beitemark og sekundærskog.

Underartar:

Ramphastos sulfuratus sulfuratus Lesson, 1830 – finst i søraustlege Mexico, Belize og nordlege Guatemala. Det raude brystbandet under det gule brystet er svært smalt og ofte vanskeleg å sjå.

Ramphastos sulfuratus brevicarinatus Gould, 1854 – opphavleg skildra som ein eigen art. Finst frå søraustlege Guatemala til nordlege Colombia og heilt inn i det nordvestlegaste Venezuela. Litt mindre enn R. s. sulfuratus, og med eit noko breiare raudt brystband.

Åtferd og økologi

Som mange andre tukanar er regnbogetukanen ein sosial fugl og vert sjeldan sett åleine. Han flyg oftast i små flokkar på om lag seks til tolv individ gjennom låglandsregnskogen. Fluktmønsteret er langsamt og bølgjande, med raske vengjeslag følgde av glideflukt, der nebbet strekkjer seg framover og tippar ned, som om det dreg resten av kroppen etter seg. Under flukt vert føtene trekt framover mot kroppen. Flygedistansane er vanlegvis korte.

Fuglane lever saman i grupper og deler ofte tronge kvileplassar i hol i tre, der fem–seks individ kan samlast i same holet. Reirhola ligg vanlegvis 3–27 meter over bakken og har små opningar. For å få plass brettar fuglane halen over kroppen og legg det store nebbet langs ryggen. Denne stillinga hjelper òg til med å halde kroppstemperaturen stabil under søvn. Botnen av hola er ofte dekt av frørestar frå frukta tukanane har ete.

Det finst ein tydeleg familiestruktur i gruppene. Fuglane kan «duellere» med kvarandre ved å slå nebba saman og kaste frukt til kvarandre. Dei kan òg «leike ball», der éin fugl kastar ei frukt opp i lufta og ein annan grip henne.

Lydane frå regnbogetukanen omfattar rop som liknar «grr», «trrii» og «rrrk». Ein høglydt hann kan høyrast opptil ein kilometer unna. I tillegg kommuniserer dei med ikkje-vokale lydar, ved å klakke nebba saman og slå med vengjene.

Predatorar omfattar skogørner og halsbandskogfalk, sistnemnde kan vere ein viktig predator i somme område.

Hekking

Under kurtisen byter fuglane frukt med kvarandre.

Hoa legg 1–4 kvite egg i ei naturleg eller tidlegare laga trehole. Både hann og ho deler på ruginga og byter på å liggje på egga. Egga klekkjer etter om lag 15–20 dagar. Etter klekkinga byter foreldra på å mate ungane. Ungane er nakne ved klekking og har lukka auge i kring tre veker. Dei har velutvikla hælputer, som hjelper dei å stå på den frødekte botnen i reiret. Ungane vert verande i reiret i om lag åtte til ni veker, til nebbet er ferdig utvikla og dei er klare til å flyge ut.

Regnbogetukanen kan få opptil tre kull i året.

Føde og næringssøk

Føda består hovudsakleg av ei rekkje ulike frukter, men kan òg omfatte insekt, egg, reirungar og firfisler. Det overraskande smidige nebbet gjer det mogleg for fuglen å utnytte frukter som elles ville vore utilgjengelege. Når han et frukt, deler han henne opp med nebbet og kastar deretter hovudet bakover for å svelgje frukta heil.

Vanlegvis et tukanen frå bakkenivå og opp til trekronene. Berre sjeldan et han på sjølve skogbotnen. Regnbogetukanen kan vere den første tukanarten som er observert etande åtsel; dette vart dokumentert av forskarar i Costa Rica i 2018.

Fødevanane påverkar plantene han et av, sidan store frø som vert fordøydde og gulpa opp att av fuglane, har større sjanse for å spire enn frø som ikkje vert etne.

Av og til følgjer gulnebbtukanar regnbogetukanen til ei matkjelde og jagar deretter bort den mindre fuglen.

Status

Regnbogetukanen er truga av tap av leveområde, noko som har auka i omfang dei siste åra, samt av jakt og fangst til den illegale dyrehandelen. I 2015 kunne ein regnbogetukan oppnå ein pris på opptil 2 000 USD på den svarte marknaden. Arten har ein moderat rask bestandsnedgang og er difor klassifisert som «nær truga». Nedgangen over dei siste tre generasjonane vart i 2021 estimert til 10–19 %, medan framtidige nedgangar er venta å liggje mellom 20 og 29 %.

Fangenskap

Regnbogetukanen vert stundom halden i fangenskap, men krev eit kosthald rikt på frukt. Han er utsett for hemokromatose, ei sjukdom knytt til jernlagring. Saman med tocotukan (Ramphastos toco) er han ein av tukanartane som mest vanleg vert halden som burfugl.

Kjelder

Første versjon av denne artikkelen var ei omsetjing av «Keel-billed toucan» frå , den 21. desember 2025

Referansar

Bakgrunnsstoff

Kategori:Tukanfamilien Kategori:Fuglar i Mellom-Amerika Kategori:Fuglar i Colombia Kategori:Fuglar i Venezuela