mini|lijevo|Ophiopogon bodinieri. Šparogolike (lat. Asparagales) red su cvjetnica iz nadreda Lilianae unutar razreda Magnoliopsida. Heinrich Friedrich Link objavio je ime 1829. u djelu Handbuch zur Erkennung der nutzbarsten und am häufigsten vorkommenden Gewächse. Red je jedan od najvećih među Magnoliopsidama i uključuje izrazito raznolike skupine, od orhideja i perunika do šparoga, lukova, aloja, agava i dracenâ.WFO, pristupljeno 6. rujna 2026.
Opis Predstavnici reda najčešće su višegodišnje zeljaste biljke, često geofiti s lukovicama, podancima, gomoljima ili drugim podzemnim organima, ali među njima ima i grmova, stablašica, sukulenata, penjačica i epifita. Listovi su uglavnom jednostavni, često skupljeni u prizemne ili vršne rozete. Cvjetovi su najčešće građeni na tročlanom planu, sa šest listića ocvijeća i do šest prašnika, ali je građa u nekim porodicama, osobito Orchidaceae i Iridaceae, snažno preobražena. Položaj plodnice također varira; podrasla plodnica česta je u ranijim granama reda, dok se u dijelu izvedenijih skupina ponovno javlja nadrasla.Mobot, pristupljeno 6. rujna 2026.
Za mnoge Asparagales karakteristična je prisutnost fitomelana, tvrdoga crnog sloja u sjemenoj lupini, iako taj znak nije prisutan u svim skupinama, osobito ne u Orchidaceae. Česti su i septalni nektariji. Morfološka raznolikost reda toliko je velika da je njegovo današnje ograničenje prvenstveno rezultat molekularnih filogenetskih istraživanja.
Sistematika i povijest Mnoge porodice koje danas pripadaju Asparagales u starijim su sustavima bile uključivane u široko shvaćeni red Liliales. Dahlgrenov sustav tijekom 1980-ih napravio je važan korak u odvajanju tih dviju velikih skupina, a molekularna istraživanja krajem 20. stoljeća omogućila su suvremeno ograničenje Asparagales. Sustavi APG od 1998. nadalje postupno su stabilizirali položaj porodica i znatno proširili neke od njih.
APG III je 2009. osobito proširio Amaryllidaceae uključivanjem Agapanthaceae i Alliaceae te Asparagaceae uključivanjem Agavaceae, Aphyllanthaceae, Hyacinthaceae, Ruscaceae i još nekoliko nekadašnjih porodica. Široka Xanthorrhoeaceae uključivala je Asphodelaceae i Hemerocallidaceae; APG IV je 2016. za taj isti opseg prihvatio ime Asphodelaceae.
APG V donosi novu promjenu: Ixioliriaceae Nakai uključuje u Tecophilaeaceae Leyb. Time broj porodica Asparagales pada s 14 na 13. To je važna razlika prema sadašnjem WFO-u, koji u rujnu 2026. još uvijek prikazuje 14 porodica i zasebnu Ixioliriaceae, jer njegova stranica Asparagales izričito slijedi APG IV.[Large-scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V JSE], pristupljeno 6. rujna 2026.
Porodice Prema APG V red obuhvaća 13 porodica:
Orchidaceae Juss., nom. cons. Boryaceae M.W.Chase, Rudall & Conran Blandfordiaceae R.Dahlgren & Clifford Asteliaceae Dumort. Lanariaceae Huber ex R.Dahlgren Hypoxidaceae R.Br., nom. cons. Doryanthaceae R.Dahlgren & Clifford Tecophilaeaceae Leyb., nom. cons. — uključuje bivšu Ixioliriaceae Iridaceae Juss., nom. cons. Xeronemataceae M.W.Chase, Rudall & M.F.Fay Asphodelaceae Juss., nom. cons. Amaryllidaceae J.St.-Hil., nom. cons. Asparagaceae Juss., nom. cons. Sinonimi APweb među povijesnim imenima koja se danas uključuju u Asparagales navodi Agavales, Alliales, Amaryllidales, Apostasiales, Asphodelales, Asteliales, Gilliesiales, Hypoxidales, Iridales, Ixiales, Narcissales, Orchidales, Tecophilaeales i Xanthorrhoeales. WFO od njih trenutačno kao sinonime reda prikazuje Hypoxidales, Orchidales, Tecophilaeales i Xanthorrhoeales. Porodice i rodovi
Familia Orchidaceae Juss. (30 739 spp.) Subfamilia Apostasioideae (Lindl.) Horan. Apostasia Blume (9 spp.) Neuwiedia Blume (10 spp.) Subfamilia Vanilloideae Szlach. Tribus Pogonieae Pfitzer ex Garay & Dunst. Duckeella Porto & Brade (8 spp.) Pogonia Juss. (5 spp.) Cleistesiopsis Pansarin & F. Barros (3 spp.) Cleistes Rich. (48 spp.) Isotria Raf. (2 spp.) Tribus Vanilleae Blume Epistephium Kunth (28 spp.) Clematepistephium N. Hallé (1 sp.) Eriaxis Rchb. fil. (1 sp.) Lecanorchis Blume (22 spp.) Vanilla Mill. (138 spp.) Cyrtosia Blume (7 spp.) Galeola Lour. (5 spp.) Erythrorchis Blume (2 spp.) Pseudovanilla Garay (8 spp.) Subfamilia Cypripedioideae Lindl. ex Endl. Selenipedium Rchb. fil. (12 spp.) Cypripedium L. (47 spp.) Phragmipedium Rolfe (27 spp.) Mexipedium V. A. Albert & M. W. Chase (1 sp.) Paphiopedilum Pfitzer (104 spp.) Subfamilia Orchidoideae Eaton Tribus Codonorchideae P. J. Cribb Codonorchis Lindl. (2 spp.) Tribus Orchideae Small Subtribus Huttonaeinae Schltr. Huttonaea Harv. (5 spp.) Pachites Lindl. (2 spp.) Subtribus Brownleeinae H. P. Linder & Kurzweil Brownleea Harv. ex Lindl. (8 spp.) Disperis Sw. (79 spp.) Subtribus Coryciinae Benth. Pterygodium Sw. (19 spp.) Corycium Sw. (13 spp.) Evotella Kurzweil & H. P. Linder (2 spp.) Ceratandra Eckl. ex F. A. Bauer (6 spp.) Subtribus Disinae Lindl. ex Benth. Disa Bergius (184 spp.) Subtribus Satyriinae Pfitzer Satyrium Sw. (91 spp.) Subtribus Habenariinae Benth. Herminium L. (51 spp.) Hsenhsua X. H. Jin, Schuit. & W. T. Jin (1 sp.) xHerminorchis P. Fourn. (0 sp.) Tylostigma Schltr. (8 spp.) Oligophyton H. P. Linder (1 sp.) Benthamia A. Rich. (32 spp.) Pecteilis Raf. (10 spp.) Gennaria Parl. (2 spp.) Peristylus Blume (101 spp.) Stenoglottis Lindl. (6 spp.) Habenaria Willd. (899 spp.) Odisha S. Misra (2 spp.) Centrostigma Schltr. (3 spp.) Bonatea Willd. (13 spp.) Cynorkis Thouars (180 spp.) Thulinia P. J. Cribb (1 sp.) Veyretella Szlach. & Olszewski (2 spp.) Cooktownia D. L. Jones (1 sp.) Platycoryne Rchb. fil. (21 spp.) Aziza Farminhão & D´haijère (1 sp.) Megalorchis H. Perrier (1 sp.) Diplomeris D. Don (3 spp.) Roeperocharis Rchb. fil. (9 spp.) Holothrix Rich. (45 spp.) Brachycorythis Lindl. (41 spp.) Neobolusia Schltr. (3 spp.) Schizochilus Sond. (11 spp.) Dracomonticola H. P. Linder & Kurzweil (1 sp.) Subtribus Orchidinae Dressler & Dodson ex Reveal Neotinea Rchb. fil. (5 spp.) Chamorchis Rich. (1 sp.) Steveniella Schltr. (1 sp.) Himantoglossum W. D. J. Koch (10 spp.) xOrchimantoglossum Asch. & Graebn. (0 sp.) Ophrys L. (84 spp.) Serapias L. (20 spp.) xSerapicamptis Godfery (3 spp.) xSerapirhiza Potucek (0 sp.) Anacamptis Rich. (21 spp.) Orchis L. (26 spp.) Traunsteinera Rchb. (2 spp.) Pseudorchis Ség. (2 spp.) xPseudorhiza P. F. Hunt (0 sp.) xPseudanthera McKean (0 sp.) xPseudinium P. F. Hunt (0 sp.) Platanthera Rich. (149 spp.) Galearis Raf. (11 spp.) xDactylanthera P. F. Hunt & Summerh. (1 sp.) Dactylorhiza Neck. (53 spp.) xDactyloglossum P. F. Hunt & Summerh. (0 sp.) xGymnoglossum Rolfe (0 sp.) Gymnadenia R. Br. (8 spp.) xGymnigritella E. G. Camus (0 sp.) Nigritella Rich. (12 spp.) xDactylodenia Garay & H. R. Sweet (3 spp.) xOrchigymnadenia E. G. Camus (0 sp.) xPseudadenia P. F. Hunt (1 sp.) xGymnotraunsteinera Cif. & Giacom. (0 sp.) xGymplatanthera E. G. Camus (0 sp.) xPseuditella P. F. Hunt (0 sp.) Sirindhornia H. A. Pedersen & Suksathan (3 spp.) Hemipilia Lindl. (72 spp.) Subtribus Vietorchidinae Aver. Silvorchis J. J. Sm. (4 spp.) Tribus Diurideae Endl. ex Butzin Subtribus Rhizanthellinae R. S. Rogers Rhizanthella R. S. Rogers (5 spp.) Subtribus Prasophyllinae Schltr. Prasophyllum R. Br. (159 spp.) Genoplesium R. Br. (59 spp.) Microtis R. Br. (23 spp.) Subtribus Cryptostylidinae Schltr. Cryptostylis R. Br. (23 spp.) Coilochilus Schltr. (1 sp.) Subtribus Drakaeinae Schltr. Chiloglottis R. Br. (27 spp.) Drakaea Lindl. (10 spp.) Spiculaea Lindl. (1 sp.) Arthrochilus F. Muell. (15 spp.) Paracaleana Blaxell (14 spp.) Caleana R. Br. (1 sp.) Subtribus Megastylidinae Schltr. Rimacola Rupp (1 sp.) Lyperanthus R. Br. (2 spp.) Waireia D. L. Jones, Clem. & Molloy (1 sp.) Pyrorchis D. L. Jones & M. A. Clem. (2 spp.) Burnettia Lindl. (1 sp.) Leporella A. S. George (1 sp.) Megastylis (Schltr.) Schltr. (6 spp.) Subtribus Acianthinae (Lindl.) Schltr. Stigmatodactylus Maxim. ex Makino (26 spp.) Cyrtostylis R. Br. (5 spp.) Acianthus R. Br. (8 spp.) Townsonia Cheeseman (3 spp.) Corybas R. Br. (159 spp.) Subtribus Diuridinae Lindl. ex Meisn. Diuris Sm. (104 spp.) Orthoceras R. Br. (2 spp.) Subtribus Caladeniinae Pfitzer Aporostylis Rupp & Hatch (1 sp.) Adenochilus Hook. fil. (2 spp.) Eriochilus R. Br. (12 spp.) Leptoceras Lindl. (1 sp.) Praecoxanthus Hopper & A. P. Br. (1 sp.) Elythranthera (Lindl.) A. S. George (2 spp.) Pheladenia D. L. Jones & M. A. Clem. (1 sp.) Caladenia R. Br. (310 spp.) Subtribus Thelymitrinae Lindl. ex Meisn. Calochilus R. Br. (28 spp.) Epiblema R. Br. (1 sp.) Thelymitra J. R. Forst. & G. Forst. (118 spp.) Tribus Cranichideae (Lindl.) Endl. Subtribus Chloraeinae Pfitzer Chloraea Lindl. (52 spp.) Gavilea Poepp. (17 spp.) Bipinnula Comm. ex Juss. (12 spp.) Subtribus Pterostylidinae Pfitzer Pterostylis R. Br. (311 spp.) Achlydosa M. A. Clem. & D. L. Jones (1 sp.) Subtribus Physurinae Lindl. ex Meisn. Pachyplectron Schltr. (3 spp.) Microchilus C. Presl (273 spp.) Erythrodes Blume (24 spp.) Goodyera R. Br. (94 spp.) Danhatchia Garay & Christenson (3 spp.) Gonatostylis Schltr. (2 spp.) Halleorchis Szlach. & Olszewski (1 sp.) Platylepis A. Rich. (20 spp.) Schuitemania Ormerod (1 sp.) Orchipedum Breda, Kuhl & Hasselt (3 spp.) Herpysma Lindl. (1 sp.) Hylophila Lindl. (6 spp.) Lepidogyne Blume (1 sp.) Eurycentrum Schltr. (4 spp.) Cystorchis Blume (19 spp.) Zeuxinella Aver. (1 sp.) Ludisia A. Rich. (2 spp.) Dossinia C. Morren (1 sp.) Macodes (Blume) Lindl. (12 spp.) Papuaea Schltr. (1 sp.) Chamaegastrodia Makino & F. Maek. (3 spp.) Cheirostylis Blume (61 spp.) Zeuxine Lindl. (83 spp.) Hetaeria Blume (27 spp.) Rhomboda Lindl. (25 spp.) Vrydagzynea Blume (42 spp.) Odontochilus Blume (75 spp.) Anoectochilus Blume (48 spp.) Aenhenrya Gopalan (2 spp.) Subtribus Manniellinae Schltr. Manniella Rchb. fil. (1 sp.) Subtribus Cranichidinae Lindl. ex Meisn. Prescottia Lindl. (25 spp.) Galeoglossum A. Rich. & Galeotti (3 spp.) Stenoptera C. Presl (11 spp.) Gomphichis Lindl. (31 spp.) Porphyrostachys Rchb. fil. (2 spp.) Solenocentrum Schltr. (4 spp.) Pseudocentrum Lindl. (16 spp.) Baskervilla Lindl. (11 spp.) Ponthieva R. Br. (74 spp.) Pterichis Lindl. (41 spp.) Cranichis Sw. (79 spp.) Fuertesiella Schltr. (1 sp.) Nezahualcoyotlia R. González (1 sp.) Altensteinia Kunth (8 spp.) Aa Rchb. fil. (25 spp.) Myrosmodes Rchb. fil. (17 spp.) Subtribus Discyphinae Discyphus Schltr. (1 sp.) Subtribus Spiranthinae Lindl. ex Meisn. Cotylolabium Garay (1 sp.) Stenorrhynchos Rich. (9 spp.) Eltroplectris Raf. (16 spp.) Mesadenella Pabst & Garay (11 spp.) Sacoila Raf. (9 spp.) Pteroglossa Schltr. (16 spp.) Skeptrostachys Garay (13 spp.) Lyroglossa Schltr. (2 spp.) Cyclopogon C. Presl (96 spp.) Hapalorchis Schltr. (14 spp.) Pelexia Poit. ex Rich. (100 spp.) Sarcoglottis C. Presl (57 spp.) Veyretia Szlach. (10 spp.) Thelyschista Garay (1 sp.) Coccineorchis Schltr. (8 spp.) Odontorrhynchus M. N. Correa (8 spp.) Sauroglossum Lindl. (11 spp.) Buchtienia Schltr. (3 spp.) Brachystele Schltr. (23 spp.) Degranvillea Determann (1 sp.) Cybebus Garay (1 sp.) Eurystyles Wawra (24 spp.) Lankesterella Ames (9 spp.) Quechua Salazar & L. Jost (1 sp.) Nothostele Garay (2 spp.) Spiranthes Rich. (43 spp.) Dichromanthus Garay (2 spp.) Deiregyne Schltr. (25 spp.) Svenkoeltzia Burns-Bal. (3 spp.) Sotoa Salazar (1 sp.) Aulosepalum Garay (9 spp.) Beloglottis Schltr.</small> (8 spp.) Mesadenus Schltr. (3 spp.) Stalkya Garay (1 sp.) Funkiella Schltr. (11 spp.) Microthelys Garay (4 spp.) Schiedeella Schltr. (19 spp.) Greenwoodiella Salazar, Hern.-López & J. Sharma (3 spp.) Physogyne Garay (3 spp.) Pseudogoodyera Schltr. (2 spp.) Aracamunia Carnevali & I. Ramírez (1 sp.) Helonoma Garay (2 spp.) Kionophyton Garay (1 sp.)