Рубен Віктаравіч Амбарцумян (; нар. 28 кастрычніка 1941, Елабуга) — савецкі і армянскі матэматык. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія (1986, член-карэспандэнт з 1982), доктар фізіка-матэматычных навук (1975), прафесар (1976). Аўтар серыі прац па стахастычнай і інтэгральнай геаметрыі.
Біяграфія Сын астрафізіка Віктара АмбарцумянаV. A. Ambartsumian, A Life in Astrophysics : Selected Papers of Viktor Ambartsumian, New York: Allerton Press, 1998, . Скончыў МДУ ў 1962 годзе, пачаў працу ў Інстытуце матэматыкі АН Армянскай ССР. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1968), доктар фізіка-матэматычных навук (1975), абарону правёў у Матэматычным інстытуце імя В. А. Сцяклова РАН. У 1979—1986 гадах — кіруючы кафедрай у Ерэванскім дзяржаўным універсітэцеЗвезды в небе и в семье Амбарцумянов .
У 1970—1980 гадах дзякуючы сваім працам у матэматыцы Амбарцумян стварыў новы навуковы кірунак — камбінаторную інтэгральную геаметрыю, якая ўжывалася ў даследаванні рашэнні заданняў стахастычнай геаметрыі. У прыватнасці, стараннямі Амбарцумяна ўдалося вырашыць заданні стереологии геаметрычных выпадковых працэсаў, знайсці рашэнні класічнай задання Бюфона-СільвестраR. V. Ambartzumian, A note on pseudo-metrics on the plane, Zeitschrift für Wahrscheinlichkeitstheorie und Verwandte Gebiete 1976, Volume 37, Issue 2, pp 145—155solution to the Buffon Sylvester problem і чацвёртай праблемы Гільберта ў двухмернай і трохвымернай прасторахR. V. Ambartzumian, ’Remarks on Combinatorics of Planes in Euclidean Three Dimensions’, SOP Transactions on Applied MathematicsR. V. Ambartzumian, Remarks on Combinatorics of Planes in Euclidean Three Dimensions, SOP Transactions on Applied Mathematics , Volume 1, Number 2, pp.29-43, 2014.. Таксама Амбарцумянам прапанавана фактарыяльная сістэма злічэння ў геаметрычнай тэорыі імавернасцей.
З 1990 па 2010 гады Амбарцумян быў галоўным рэдактарам часопіса «Весткі Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія: Матэматыка» (выдаваўся і на англійскай мове). З 2009 па 2013 год займаў пасаду дырэктара праекта «Freezwater», якім кіраваў з Фрыбургскім універсітэтам. Праект быў скіраваны на стварэнне ў прывяршыннай вобласці гары Арагац штучнага ледавіка для забеспячэння сельскіх угоддзяў перадгорных раёнаў паліўной вадой пад канец лета. У наш час чытае адмысловы курс у Расійска-армянскім (Славянскім) універсітэце. Выкладаў ва ўніверсітэтах ЗША, Канады, Індыі, Ізраіля, Францыі і Швейцарыі. Лаўрэат прэміі Кембрыджскага ўніверсітэта імя Рола Дэвідсана 1982 года.
Амбарцумян таксама займаецца гістарычнымі даследаваннямі: у 2015 годзе апублікаваў кнігу «Вільсанаўская Арменія», якая выйшла ў Германіі. Кніга была прысвечана спробе ўтварэння незалежнай Арменіі пасля Першай сусветнай вайны, у чым быў зацікаўлены Вудра Вільсан«Wilsonain Armenia: stories behind the failed project».
Некаторыя работы
На рускай О случайных полях отрезков и случайных мозаиках на плоскости // Теория вероятн. и её примен., 18:3 (1973), 515—526Информация на сайте Mathnet.ru Об одном приложении связи броуновского блуждания с задачей Дирихле // Теория вероятн. и её примен., 10:3 (1965), 539—543 Распределения Пальма и случайные раскраски плоскости // Второе российско-армянское совещание по математической физике, комплексному анализу и смежным вопросам. 9 октября 2008 г., 13:25 Комбинаторные принципы в стохастической геометрии // Ереван, АН Арм ССР, Ин-т математики, 1980КОМБИНАТОРНЫЕ ПРИНЦИПЫ В СТОХАСТИЧЕСКОЙ ГЕОМЕТРИИ. Аналитические результаты комбинаторной интегральной геометрии: Обзор // 1999, 34 (6). pp. 7-51. ISSN 00002-3043Амбарцумян, Р. В. (1999) Аналитические результаты комбинаторной интегральной геометрии : Обзор. Հայաստանի ԳԱԱ Տեղեկագիր. Մաթեմատիկա, 34 (6). pp. 7-51. ISSN 00002-3043 http://mathematics.asj-oa.am/id/eprint/580
На англійскай A note on pseudometrics on the plane. Zeitschrift für Wahrscheinlichkeitstheorie und Verwandte Gebiete 37, 145—155 (1976).J.C. Alvarez Paiva, Hilbert’s Fourth Problem in Two Dimensions Mass Selecta: Teaching and Learning Advanced Undergraduate Mathematics. S. Katok, A. Sossinsky, and S. Tabachnikov (eds.), Amer. Math. Soc., Rhode Island, 2003, 165—183. Sevan Methodologies revisited: Random line processes, Journal of Contemporary Mathematical Analysis , Volume 48, 2013, Issue 1, pp. 4-22 Parallel X-ray Tomography of Convex Domains as a Search Problem in Two Dimensions, Journal of Contemporary Mathematical Analysis , Volume 48, 2013, Issue 1, pp. 23-34 Stochastic Geometry, Geometric Statistics, Stereology (Proceedings of the Conference held at Oberwolfach, 1983). Teubner — Texte zur Mathematik, Band 65, Leipzig 1983 Stochastic and Integral Geometry, (Proceedings of the Second Sevan Symposium on Integral and Stochastic Geometry), in Acta Applicandae Mathematicae, Vol 9, Nos 1-2 (1987) Chord calculus and stochastic geometry, Journal of Contemporary Mathematical Analysis, Vol 42, 2007, pp. 3-27 A. A. Krasnovsky Jr., N. N. Drozdova, Ya. V. Roumbal, A. V. Ivanov, and R. V. Ambartzumian, "Biophotonics of molecular oxygen: activation efficiencies upon direct and photosensitized excitation, " Chin. Opt. Lett. 3, S1-S4 (2005)http://col.osa.org/abstract.cfm?URI=col-3-101-S1 Ambartzumian, R. V. (2013) Parallel X-ray tomography of convex domains as a search problem in two dimensions. Հայաստանի ԳԱԱ Տեղեկագիր. Մաթեմատիկա, 48 (1). pp. 37-52. ISSN 00002-3043http://mathematics.asj-oa.am/id/eprint/2334
Кнігі Р. В. Амбарцумян. Комбинаторная интегральная геометрия с приложениями к математической стереологии. — 1982 (английский перевод опубликован John Wiley & Sons, Inc.) Р. В. Амбарцумян, Й. Мекке, Д. Штоян. Введение в стохастическую геометрию. — М.: Наука, 1989 Р. В. Амбарцумян. Дифференциальные и интегральные вычисления факторизации и геометрическая вероятность. — 1990 (английский перевод опубликован Cambridge University Press) Р. В. Амбарцумян. Вильсоновская Армения: истории за провалившимся проектом. — 2015
Міжнародныя канферэнцыі 1978: Первый симпозиум по интегральной геометрии «200 лет задаче Бюфона», Севан, СССР (при поддержке Лондонского королевского общества)K. Krickeberg 1983: Конференция по стохастической геометрии, Обервольфах, ФРГ 1985: Второй симпозиум по интегральной геометрии, Севан, СССР 1991: Конференция по стохастической геометрии, Обервольфах, ФРГ 2013: Швейцарско-армянской круглый стол
Узнагароды Медаль Ананіі Шыракацы (14.10.2013). Премия Ленинского комсомола Армении (1965).
Спасылкі