Moskwa wykorzystała okazję. Wielkie Księstwo Moskiewskie parło na zachód, Iwan III Srogi podbił w 1478 Nowogród Wielki, który dotychczas pozostawał w strefie wpływów litewskich. Wraz z tym ważnym centrum handlu i kultury Moskwa zyskała kontrolę nad rozległymi obszarami północnej Rusi, aż po Morze Białe i Morze Barentsa. W 1485 oderwał od Litwy tereny nad górną Oką i Wiaźmą (1494), w latach 1500–1503 Moskwa opanowała ziemię czernihowską i siewierską oraz Smoleńszczyznę ze Smoleńskiem (1514). W wielu wojnach (1512-1522; 1534-1537) Litwa odzyskała jedynie Homel i Starodub (wojny litewsko-rosyjskie). mały|upright=1.2|Państwa we władaniu dynastii Jagiellonów pod koniec XV wieku mały|upright=1.2|Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie przed unią lubelską (1561) mały|upright|Obraz upamiętniający Unię w Krewie z 1861 r. W 1569 r., za panowania Zygmunta Augusta, na sejmie w Lublinie doszło do zawarcia unii realnej między dwoma państwami.