Po dzieciństwie i młodości spędzonych w Kolonii, Westerwald, Wuppertal i w Moguncji Ortheil zdał maturę w Rabanus-Maurus-Gymnasium i rozpoczął studia w Rzymie na kierunku historia sztuki. W późniejszych latach studiował jeszcze na uniwersytetach w Moguncji, Getyndze i w Paryżu. Kierunki studiów jakich się podjął to m.in. muzykologia, filozofia, germanistyka i komparatystyka literacka. W latach siedemdziesiątych oprócz studiowania pracował jako dziennikarz filmowy i muzyczny w gazecie Mainzer Allgemeine Zeitung, a ponadto w latach osiemdziesiątych jako felietonista i krytyk literacki m.in. dla: Frankfurter Allgemeine Zeitung, Die Zeit, Die Welt, Rheinischer Merkur, Der Spiegel i Neue Zürcher Zeitung. W 1976 roku został promowany w niemieckim instytucie Uniwersytetu w Mainz do tytułu doktora, dzięki swojej rozprawie doktorskiej na temat teorii powieści w epoce Rewolucji Francuskiej (Theorie des Romans im Zeitalter der Französischen Revolution). Od 1976 do 1982 roku Ortheil był tam pracownikiem naukowym, a od 1982 do 1988 pełnił rolę asystenta szkoły wyższej.