Uzyskanie pełniejszej niezależności przez Katowice nastąpiło prawdopodobnie na początku XIX wieku, kiedy to zostały one wyodrębnione z gminy Bogucice, o czym zaświadcza odcisk pieczęci na spisie inwentarza bogucickiej parafii z 26 marca 1816 roku, przedstawiający z kowadłem. W skład katowickiej gminy wchodziły także: Brynów, Katowicka Hałda i Muchowiec, a pierwszym sołtysem był Tomasz Warzecha.
mały|lewo|Katowice w latach 30. XIX wieku na litografii Ernesta Knippla
Przed XIX wiekiem Katowice i okoliczne wsie zamieszkiwała wyłącznie ludność polska, o czym świadczą przytaczane w dokumentach polskie nazwiska chłopów i kuźników, a bardziej masowy napływ ludności niemieckojęzycznej rozpoczął się w pierwszej połowie XIX wieku wraz z industrializacją Górnego Śląska. Wśród ludności chłopskiej przeważali tutaj zagrodnicy i chałupnicy, a nie było bogatej warstwy chłopskiej – kmieci. Katowice zaludniały się powoli, a zasiedlali je głównie przybysze z bliskich okolic. W 1802 roku mieszkało tutaj około 700 osób. Po 1815 roku w rejonie Katowic rozpoczął się proces uwłaszczenia chłopów. W 1827 roku przeprowadzono regulację 32 zagrodnikom z Katowic oraz regulację gospodarstw kmiecych. W latach 1821–1833 regulacji gospodarstw kmiecych dokonano w Dębie, a pomiędzy 1851 a 1854 rokiem uwłaszczono około 200 gospodarstw w Załężu, Dębie i Wełnowcu.