Takie programy działające w tle były zwykle nazywane monitorami lub programami monitorującymi, zanim powstał termin system operacyjny.
Podstawowy program oferujący zarządzanie sprzętem, harmonogramowanie programów i monitorowanie zasobów może wydawać się odległym przodkiem systemów operacyjnych zorientowanych na użytkownika z ery komputerów osobistych. W pewnym momencie nastąpiła jednak zmiana w znaczeniu terminu system operacyjny. Coraz więcej programów, które kiedyś były opcjonalne, stało się standardem w każdym systemie operacyjnym. Doprowadziło to do postrzegania systemu operacyjnego jako kompletnego systemu dla użytkownika, zawierającego zintegrowany graficzny interfejs, podstawowe narzędzia oraz aplikacje takie jak edytory tekstowe, menedżery plików, czy narzędzia konfiguracyjne.
Prawdziwym potomkiem wczesnych systemów operacyjnych jest to, co dzisiaj nazywamy „jądrem”.
Mainframe’y Pierwszym systemem operacyjnym był Director Tape pracujący na komputerze Whirlwind. System ten powstał w 1954 roku, a został zaprezentowany przez Douga Rossa 8 maja 1955 roku. W 1955 roku General Motors stworzyło system General Motors OS dla komputera IBM 704.