Najstarsze systemy notacyjne służyły zatem różnym celom: utrwalały informacje o strojeniu i zagadnieniach teoretycznych, przedstawiały wysokości lub rytm, przypominały znane melodie, odsyłały do formuł wykonawczych albo opisywały ruchy palców i sposób wydobycia dźwięku. Tylko część z nich była przeznaczona do przedstawiania utworu w postaci możliwej do odtworzenia bez jego wcześniejszej znajomości. Dziejów notacji nie można więc wyprowadzić z jednego wspólnego systemu pierwotnego. Obejmują one wiele odrębnych sposobów przystosowywania pisma, liczb, znaków graficznych i gestów do potrzeb poszczególnych kultur muzycznych. Zachodnia notacja pięcioliniowa jest jedną z tych dróg rozwoju, choć z czasem została przyjęta również poza kręgiem kulturowym, w którym się ukształtowała.
Ciągłość dawnych tradycji notacyjnych Mezopotamskie zapisy klinowe i starogrecka notacja literowa znane są jedynie z zabytków, na podstawie których podejmowane są próby odtworzenia ich zasad i odczytania utrwalonej w nich muzyki. Niektóre późniejsze tradycje notacyjne pozostają natomiast w użyciu, choć ulegały przekształceniom.