Muzykę do zawartych w Natałce Połtawce pieśni napisał pierwotnie Anatolij Barsyćkyj. Późniejsze opracowania stworzone były przez takich kompozytorów jak Ałoiz Jedliczka, Opanas Markowycz, Mykoła WasiliewЄ. Кирилюк, Іван Котляревський та українська література, Київ 1969, s. 159..
Do historii ukraińskiej kultury weszło jednak opracowanie muzyczne autorstwa Mykoły Łysenki z 1889. Kompozytor opracował melodie do tekstów Kotlarewskiego tak, by jak najbardziej odpowiadały tym pochodzącym z okolic Połtawy, gdzie Kotlarewski żył i gdzie umieścił akcję swego dramatu. Ponadto Łysenko opracował oryginalną uwerturę i wydał zapis nutowy opery drukiem w 1890Wiktor Andrijewśkyj, Mykoła Łysenko 1842-1942, Lwiw 1942, s. 28.. Premiera opery odbyła się w 1899 roku w Ruskim Teatrze w Odessie.
Treść Akcja toczy się na Ukrainie na początku XIX wieku. Akt I Niedaleko Połtawy, u brzegów rzeki Worskli, znajduje się niewielka wieś. Tutaj właśnie zamieszkała niedawno wraz ze swoją matką Horpyną Terpyłychą młoda dziewczyna Natałka. Dopóki żył ojciec dziewczyny, rodzina żyła w dostatku. Teraz jednak obie kobiety cierpią nędzę. Horpyna marzy, by znaleźć Natałce bogatego męża. Uważa, iż jest to jedyny sposób na wyjście obu kobiet z nędzy. Natałka jednak nie chce nawet słyszećo takim rozwiązaniu.