według Stanleya została ona spowodowana zmianą atlantyckich prądów głębinowych, prowadzącą do utrudnienia dopływu ciepła do Oceanu Arktycznego próbę rozstrzygnięcia kontrowersji między zwolennikami punktualizmu i gradualizmu (zob. Stephen Jay Gould, Niles Eldredge), zreferowaną m.in. w Macroevolution: pattern and process (1979, Makroewolucja: modele i procesy) stworzenie generalnego modelu ewolucji, uwzględniającego istnienie „żyjących skamieniałości”, znaczenie „masowych wymierań” i radiacji adaptatywnej; sformułowanie Predation Hypothesis (1972) – hipotezy, według której eksplozja kambryjska nastąpiła wskutek zmiany zależności międzygatunkowych i konieczności adaptacji do życia pod presją drapieżników opracowanie nowego scenariusza pojawienia się na Ziemi rodzaju Homo, opisanego m.in. w książce Children of the Ice Age. How a Global Catastrophe Allowed Humans to Evolve (Dzieci epoki lodowej. Jak globalna katastrofa umożliwiła ewolucję człowieka);