11 (1), s. 137–167. Po ustanowieniu samorządu powiatowego i gminnego jednostkami administracji terenowej stał się powiat polityczny (niem. Politische Bezirk) oraz gmina i równoważny z nią obszar dworski (niem. Gutsbezirk). Dominia ostatecznie zostały zlikwidowane. Zgodnie z ustawą z 23 stycznia 1867 o samorządzie terytorialnym dotychczasowe 179 powiatów zostało zastąpionych przez 74 powiaty o znacznie o większej powierzchni, wśród nich znalazł się też powiat tarnowski. Dokonano również rozdzielenia władzy politycznej od sądowniczej, co doprowadziło do utworzenia odrębnych władz administracyjnych i sądowych. Nowo utworzona struktura administracyjna zapoczątkowała działanie 28 lutego 1867. Podział na okręgi sądowe w dużej mierze nie został naruszony, na obszarze powiatu tarnowskiego działo dwa okręgi sądowe (niem. Gerichts Bezirke), z siedzibą w Tarnowie i Tuchowie. mały|Mapa Królestwa Galicji i Lodomerii z 1895 roku z podziałem na powiaty W skład nowego powiatu tarnowskiego weszło 103 gminy polityczne, były to gminy dotychczasowego powiatu tarnowskiego (z wyjątkiem okrojonej gminy Zakrzów), 23 gminy zniesionego powiatu tuchowskiego, 18 gmin zniesionego powiatu żabieńskiego, 7 gmin poprzedniego powiatu pilzneńskiego i pojedyncze gminy z poprzednich powiatów: wojnickiego, dąbrowskiego i radłowskiego.