W gospodarce kapitalistycznej produkcja z założenia ma prowadzić do maksymalizowania zysków stając się w ten sposób elementem procesu akumulacji kapitału. Przedsiębiorstwa podejmując decyzje w zakresie inwestycji oraz wykorzystania środków produkcji działają w warunkach konkurencji rynkowej. Na rynkach kapitałowych wspomniane decyzje podejmowane są głównie przez właścicieli prywatnych środków produkcji. Kapitalistyczny model gospodarki posiada kilka odmian, począwszy od leseferyzmu (zakładającego minimum udziału państwa w gospodarce), a skończywszy na regulowanej, społecznej gospodarce rynkowej, która zakłada udział państwa na poziomie pozwalającym na zapewnienie sprawiedliwości społecznej, możliwie sprawiedliwego podziału bogactwa (patrz: państwo opiekuńcze) lub naprawy niewydolności rynku (patrz: interwencjonizm).
Charakter produkcji w gospodarkach socjalistycznych był przedmiotem dyskusji. Spór podzielił teoretyków marksizmu zasadniczo na dwa obozy. Pierwszy zakładał, że produkcja jest nastawiona na zaspokojenie potrzeb poprzez wytwarzanie tzw. produktów bezpośrednich (tj. takich, które zaspokajają potrzebę bezpośrednio, a nie przez akt kupna-sprzedaży), a inwestycje (regulowanie wartości dodanej) są wynikiem kolektywnych decyzji.