Przejście tytułu autokrator na władców wiąże się z podbojem świata greckiego przez Rzym. Zmiana nie dokonała się od razu. Na początku rzymskiego panowania określenie autokrator było odpowiednikiem wojskowych tytułów republiki rzymskiej. Na przykład Polibiusz uważał, iż autokrator jest odpowiednikiem rzymskiego dyktatoraPolibiusz, "Dzieje Rzymu", III.86.7, a Plutarch utożsamiał je z honorowym tytułem imperatora, nadawanym zwycięskiemu wodzowi, aby mógł odbyć triumf. Ewolucja autokratora w stronę tytułu władcy była zatem najprawdopodobniej spowodowana takim samym procesem w przypadku określenia imperator i wynikała z przemian ustrojowych Imperium Rzymskiego.

Cesarze rzymscy, a potem wschodniorzymscy, tytułowali się po grecku wyłącznie jako autokratorzy aż do czasów Herakliusza, który w 629 roku zaczął używać tytułu basileusKazhdan Alexander, The Oxford Dictionary of Byzantium, Wydawnictwo Uniwersytetu Oxford, 1991. Autokrator był przez pewien czas używany tylko okazyjnie, aż do IX wieku, kiedy cesarze bizantyjscy zaczęli w swojej tytulaturze określać się mianem βασιλεύς καὶ αὐτοκράτωρ, basileus kai autokratōr, co tłumaczy się "imperator i autokrata". Używanie tytułu autokraty jest w pełni potwierdzone od 912 roku, a praktyka utrzymywała, o czym świadczą na przykład chryzobulle z XI wieku i liczne manuskrypty.