teki Górskiego, XVI w.).
Kraków (ze swym uniwersytetem, drukarniami, dworem królewskim i gośćmi zagranicznymi) pozostał aż do końca XVI w. kulturalną stolicą kraju, jednak już od końca XV w. nastąpiła decentralizacja życia naukowo-literackiego. Wzrosła rola małych miasteczek – siedzib szkół i drukarń – oraz mecenatu magnackiego. Jednocześnie nastąpił napływ świeckich do świata nauki oraz większe zróżnicowanie pochodzenia społecznego i narodowego polskich uczonych. W XVI w. nauka polska wydała wiele wybitnych dzieł z różnych dziedzin, przede wszystkim epokowe dzieło Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich. Kwitło dziejopisarstwo (Marcin Kromer), geografia (Maciej z Miechowa), myśl polityczna i społeczna (Andrzej Frycz Modrzewski, Stanisław Orzechowski), pedagogika (Szymon Marycjusz z Pilzna), teologia (Stanisław Hozjusz), medycyna (Józef Struś, Wojciech Oczko).
Wraz z krzepnięciem państwa, które od XV aż po poł. XVII było regionalną potęgą, oraz rozwojem oświaty zmieniły się funkcje nauki. Wzrosła rola historii oraz filologii jako podpór świadomości narodowej.