Metalowa część tego gatunku charakteryzuje się średnimi jak na metal tempami. Efekty przesteru gitar są oczywiście obecne, jednak nie są zbyt mocne, aby nie zagłuszać innych instrumentów. Symfoniczny metal związany z konkretnym podgatunkiem metalu będzie się charakteryzował technikami typowymi dla tego podgatunku. Jednak zespołom takim, jak Therion (okres symfoniczny), trudno przypisać brzmienie pasujące do jakiegokolwiek konkretnego podgatunku metalu.
Symfoniczna część gatunku to przede wszystkim niebanalne aranżacje innych instrumentów i chórów. Ważne jest tu częste wychodzenie na pierwszy plan lub współbrzmienie z gitarami. Niektóre zespoły tworzą też bogate i skomplikowane kompozycje na syntezatorach, a klawiszowcy popisują się solówkami (Nightwish, Rhapsody) lub duetami z gitarzystami.
Pierwszoplanowi wokaliści często stosują techniki klasyczne w swoim wokalu (Floor Jansen, Tarja Turunen, Fabio Lione, Simone Simons). Oprócz tego partie wokalne są wzbogacane przez chóry i różnorodne głosy. Czasami dodaje się również metalowy growling (Nightwish, Epica).