Od XVI w. w Anglii i Holandii zaczęły powstawać pojedyncze instytucje więzienne, które miały również na celu poprawę (resocjalizację) więźniów (domy poprawy, domy pracy przymusowej, zakłady amsterdamskie). Były to jednak instytucje odrębne i nie tworzyły systemu penitencjarnego. Dążenie do reformy więziennictwa ze względów humanitarnych było też ważną częścią społecznej doktryny kwakrów. W 1682 przywódca kwakrów William Penn na mocy przywileju królewskiego założył Pensylwanię, w której starał się wprowadzić szereg nowych rozwiązań instytucjonalnych, m.in. ograniczenie kary śmierci i kar cielesnych, oraz wprowadzenie odrębnych cel (pomagających w skupieniu na przemianie wewnętrznej i uniemożliwiających demoralizację wzajemną osadzonych), oraz nastawienie na poprawę moralną, edukację religijną i pracę więźniów. Śmierć Penna w 1718 zakończyła próby wprowadzenia tych reform.