W czerwcu 1943 roku, z powodu zagrożenia niemiecką okupacją, przeniósł się do Vence, do willi Le Rêve, gdzie pracował między innymi nad projektem dla sióstr dominikanek. Kaplica w Vence, zrealizowana w latach 1948–1951, była przedsięwzięciem totalnym obejmującym architekturę wnętrza, malowidła, rysunki Drogi Krzyżowej, witraże, meble oraz szaty liturgiczne i przez Matisse’a była traktowana jako ukoronowanie jego kariery.

W późnych latach, po pogorszeniu stanu zdrowia i ograniczeniu możliwości pracy przy sztaludze, Matisse rozwinął technikę kolażu. W 1951 namalował swój ostatni obraz. Asystenci malowali arkusze papieru gwaszem, artysta wycinał z nich kształty, a przy dużych realizacjach kierował ich rozmieszczaniem na ścianie. Sam określał tę metodę jako „rysowanie nożyczkami” (). W ten sposób powstawały precyzyjnie zaplanowane kompozycje (Smutek króla i Murzynka w 1952, Ślimak w 1953).

Matisse był artystą wszechstronnym, który poza malarstwem uprawiał rysunek, grafikę, rzeźbę, ilustrację książkową, projektowanie tkanin i sztukę dekoracyjną, a jego twórczość wywarła wpływ na sztukę XX wieku.