Źródłem utrzymania braci mendykantów, czyli braci żebrzących, była jałmużna. Łączyli życie zakonne z posługą ewangelizacyjną. Swoje konwenty zakładali zwykle w miastach, najczęściej nieopodal bramy miejskiej. Dominikanie z początku prowadzili apostolstwo ściśle wędrowne we współpracy z biskupami i duchowieństwem parafialnym. Od roku 1240 zaczął się proces przekształcania klasztorów braci w ośrodki duszpasterskie z kaznodziejstwem, udzielaniem sakramentów, systemem konfraterni świeckich. Jako przykłady w Polsce można wymienić pierwsze trzynastowieczne kościoły dominikanów, w tym Świętej Trójcy w Krakowie, wraz z grobem św. Jacka (1183–1257), Świętego Wojciecha we Wrocławiu, z grobem Czesława Odrowąża (ok. 1175–1242), czy kościół św. Jakuba w Sandomierzu. Jednym z pierwszych kościołów franciszkańskich była bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.
Do zakonów żebraczych również zaliczają się pierwotnie eremickie wspólnoty karmelitów i augustianów. Karmelici zostali ogłoszeni zakonem mendykanckim bullą Innocentego IV w 1247. Pierwszym generałem był Szymon Stock.