W XIII i XIV wieku zaczęła rozpowszechniać się konstrukcja z szerszą szyjką, progami i sześcioma strunami w stroju kwartowym, z tercją wielką w środku; grali na niej wędrowni śpiewacy-rycerze i trubadurzy.
W XV wieku rozpowszechnił się klasyczny, 11-strunowy model z pięcioma strunami zdwojonymi i jedną pojedynczą, a lutnia była znana w prawie wszystkich krajach Europy. W krajach bałkańskich, Rosji i Polsce rozprzestrzeniła się pod nazwą kobza. Obecna była na dworach królewskich i w środowiskach miejskich.
Wkrótce, ze względu na możliwość gry akordowej, która zaspokajała potrzeby rozwijającej się homofonii i polifonii, lutnia stała się najpopularniejszym instrumentem strunowym realizującym akompaniament; ze względu na poręczność oraz uniwersalność konkurowała z instrumentami klawiszowymi. Towarzyszyła amatorom i profesjonalistom, śpiewakom i tancerzom, wykorzystywana była jako instrument solowy, wykonywano na niej transkrypcje wielogłosowych utworów wokalnych, tańce, preludia, fantazje, ricercary. Kapelę, w której skład wchodzili wyłącznie lutniści, utrzymywał prawdopodobnie król Zygmunt I.