Proces standaryzacji zmierza do unifikacji języka i wzmocnienia określonej odmiany językowej, co nierzadko wiąże się z tradycjonalizmem i konserwatyzmem, a zatem ignorowaniem zjawisk zmienności i wariantywności żywego języka. Tego rodzaju dążenia mogą skutkować rozdźwiękiem między postulowaną postacią języka a rzeczywistym uzusem językowym. Na ogół przyjmuje się, że standard powinien odzwierciedlać powszechną, a zarazem dobrą, prestiżową i „poprawną” praktykę językową. Równocześnie standard podlega autorytatywnej kodyfikacji, tj. jego kształt definiują pisane instrukcje normatywne, wydawane w postaci słowników i innych opracowań; faktycznie kodyfikacja często nie jest w stanie wiernie reprezentować żywego języka. Co więcej, nadrzędność standardu przekształca się w jego postrzeganie jako formy wyższej nie tylko z punktu widzenia hierarchii społecznej, lecz również pod względem doskonałości, poprawności i innych właściwości wewnętrznych. Z perspektywy lingwistycznej chodzi jednak o standard arbitralny, wyrastający z praktycznej potrzeby ustanowienia ponadregionalnej odmiany języka i wyniesiony do swojej roli na bazie umowy społecznej. Języki standardowe wywodzą się z odmian właściwych dla ośrodków handlowych i politycznych, odmian najszerzej zrozumiałych czy też takich, które wypracowały tradycję piśmienniczą.