Początkowo zachowano w niej większość praw obowiązujących w Królestwie Polskim, ale instytucje oświatowe i sądowe podporządkowano władzom generał-guberialnym w Kijowie. Przeciw utworzeniu guberni chełmskiej wznoszono liczne protesty, także w dumie rosyjskiej. Ukazały się m.in. publikacje o polskości ziemi chełmskiej Lubomira Dymszy, Stefana Dziewulskiego i Henryka Wiercieńskiego (kopia z Internet Archive). Delimitację zakończono w kwietniu 1913 roku. Gubernia została formalnie włączona do generał-gubernatorstwa kijowskiego dopiero dekretem Mikołaja II z 4 kwietnia 1915 roku, jednakże z powodu okupacji guberni przez państwa centralne decyzja o odłączeniu nie weszła faktycznie w życie.
1918 – traktat brzeski z 9 lutego W toku I wojny światowej 5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austrii zapowiedzieli powstanie Królestwa Polskiego (akt 5 listopada). Pod wpływem tej zapowiedzi na obszarze Królestwa Kongresowego, okupowanym przez państwa centralne, pojawiły się pierwsze od dawna polskie organy władzy, jak Rada Regencyjna. Równocześnie kształtowała się polska administracja i podporządkowane państwom centralnym wojsko.