Nauczyciel progresywista z założenia umożliwia uczniom zdobycie kompetencji w zakresie prowadzenia dialogu. Aktywność i zaangażowanie obu uczestników tej wymiany umożliwia współpracę poprzez modelowanie zachowania. Nauczyciel pokazuje uczniom, jak zdobywać wiedzę, uczy, gdzie szukać odpowiedzi, motywuje do stawiania pytań, akceptuje odmienność interpretacji, inne wizje rzeczywistości. Zadania, które otrzymują uczniowie, powinny przewyższać ich umiejętności, być interesujące i tym samym stanowić dla nich wyzwanie. Podołanie im powoduje rozwój, wzmaga ciekawość i zainteresowanie światem i ludźmi. Dialog w procesie nauczania jest rozwijany poprzez nurt ideologii wychowania, zwanym progresywizmem rozwojowym.
Dewey, krytyka progresywizmu
John Dewey krytykował progresywizm za ślepe negowanie tradycyjnego systemu nauczania. Dewey sprzeciwiał się uznawaniu przez progresywistów postawy aktywnej, ale bezcelowej, za ważną. Działanie samo w sobie nie posiada żadnej wartości. Natomiast działanie skierowane na rozwiązywanie problemów jest działaniem celowym, które umożliwia postęp w rozwoju społecznym i intelektualnym ucznia. Ponadto Dewey zarzucał progresywistom zbyt duże podporządkowywanie procesowi kształcenia kaprysów dziecka. Progresywiści przywiązywali wagę głównie do teraźniejszości.