Jednocześnie prześladowano pastorów, którzy przeciwstawiali się germanizacji.
Ruch gromadkarski, obok wymiaru religijnego był więc zarazem formą protestu przeciwko germanizacji Mazurów, zarówno przez władze państwowe, jak i kościelne. Ten jego walor budził zainteresowanie ze strony przedstawicieli polskiego ruchu narodowego z terenu Królestwa Polskiego i innych ziem. Za polską identyfikację narodową gromadkarzy spotykały ustawiczne szykany ze strony władz niemieckich.
Od języka polskiego gromadkarzy odwodził na rzecz niemczyzny m.in. pietysta F. Grosskopf.
Główne ośrodki Działalność gromadkarzy koncentrowała się w miejscowościach Działdowo, Nidzica, Olsztynek, Ostróda, Pasym i Szczytno. Na skutek emigracji w głąb Niemiec w Westfalii znalazło się znaczące środowisko mazurskich gromadkarzy, zwłaszcza w Essen i okolicach Gelsenkirchen (w okresie międzywojennym żyło tam ok. 4000 Mazurów).
Wybitni działacze Reinhold Barcz (1884–1942) Jan Bądzio (2. poł. XIX w.) Karol Glimski (1873–1959) Jan Jenczio (1797–1884) Krzysztof Kukat Gottlieb Kompa (1874–1954) Bogumił Leyk (1860–1945) Wilhelm Małłek (1862–1937) Jan Paprota (zm. 1960) Franciszek Jan Pilchowski (ur.