Zdobycie Konstantynopola thumb|330px|Imperium Bizantyńskie w 1265 (William R. Shepherd, Historical Atlas, 1911) Opanowanie historycznej stolicy Cesarstwa było łatwiejsze niż mogło się wydawać. Jeden z dowódców cesarza, wykorzystując brak garnizonu, 25 lipca 1261 wkroczył do Konstantynopola. Michał przybył do stolicy 15 sierpnia i koronował się na cesarza bizantyńskiego, odnawiając tym samym państwo na kolejne 200 lat. Symboliczny był fakt, że Michałowi towarzyszył jego syn Andronik, a nie odsunięty od władzy Jan IV. Michał zdobycie stolicy Bizancjum przypisał sobie, zwiększając swoją popularność. Nie głosił przecież, że działa w imieniu prawowitego władcy – Jana IVPaleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 14..
Obrona Cesarstwa Obalenie Jana IV ściągnęło na Michała klątwę rzuconą przez patriarchę Arseniusza. Wtedy Michał zwołał synod, który zdjął Arseniusza z urzędu. Jednak jego następca, German, także nie chciał ulec żądaniom Michała, więc nie chcąc się narażać ustąpił ze stanowiska. Dopiero kolejny biskup, Józef, w 1266 udzielił Michałowi rozgrzeszenia i zdjął z niego klątwęT. Wolińska, Michał VIII, [w:] Paleologowie, seria „Dynastie świata”, Warszawa 2011, s. 24..