Lata 90. Cezurę roku 1989 przyjęto symbolicznie, pierwsze wystawy reprezentujące nurt krytyczny w Polsce miały miejsce w 1993 (Idee poza ideologią) i w 1995 (Antyciała) w CSW Zamek Ujazdowski. Postawy krytyczne w sztuce wywodzą się z twórczości takich artystów, jak Joseph Beuys, akcjoniści wiedeńscy, czy przedstawiciele Kolektywu Sztuki Socjologicznej (Collectif d’Art Sociologique). Inspiracją dla artystów były też m.in. teorie Michela Foucaulta, Jacques’a Lacana, oraz ruchu kobiecego. Pod dużym wpływem Foucaulta powstawały prace Zofii Kulik i Grzegorza Klamana. Główne strategie artystyczne nurtu krytycznego to zawłaszczanie języka rozmaitych dyskursów (np. marketingowego, i tych pod które się on podszywa) i cytowanie ich w zmienionym kontekście (subwersja), co ma na celu ujawnienie opresyjności danej sfery (np. rola kobiety w kulturze popularnej), a także eksplorowanie różnych przypadków społecznego marginalizowania, wykluczania, oraz tropienie nieciągłości, paradoksów czy niekonsekwencji tkwiących w potocznej świadomości. Sztuka krytyczna bywała celowo skandalizująca, chodziło bowiem o sprowokowanie publicznej dyskusji na „zadany” temat. Z tego też powodu bywa często oskarżana o nadmierną medialność mającą służyć autopromocji artysty.