Często zamiast (lub obok) logicznego rozumowania posługuje się przemocą, nagina prawo, nie cofa się przed szantażem, biciem czy nawet mordowaniem. Jest niemalże tak plugawy jak świat, z którym przyszło mu się zmagać. Działając najczęściej w ramach prywatnych biur detektywistycznych, sytuuje się gdzieś pomiędzy dobrem a złem. Oscyluje między porządkiem prawnym a światem przestępczym. Działa jednak w imię sprawiedliwości, co sprawia, że jego postępowanie nie podlega łatwej ocenie moralnej. Standardy w tej odmianie powieści kryminalnej ustaliła w latach 30. i 40. XX w. trójka pisarzy amerykańskich: Dashiell Hammett, autor Sokoła maltańskiego, w którym główną rolę odgrywa prywatny detektyw Sam Spade, oraz Raymond Chandler i Ross Macdonald, którzy wzorując się na Hammecie stworzyli klasyczne postacie prywatnych detektywów Philipa Marlowe’a oraz Lwa Archera (nazwisko Archer pojawia się w Sokole maltańskim – tak nazywał się wspólnik Spade’a, zamordowany na początku powieści). Pododmiana milicyjna (powieść milicyjna). Rozwijana wyłącznie w krajach obozu socjalistycznego. Łączyła elementy kryminału sensacyjnego, detektywistycznego oraz pewne cechy socrealistycznej powieści tendencyjnej.