Od XIII w. miasto zaczyna pojawiać się w kronikach, najczęściej pod nazwą Luban. W tym samym wieku otrzymuje pierwszy samorząd oraz wiele przywilejów takich jak: swobodę polowania i łowienia ryb, wolność cła dla dóbr lubańskich przywożonych z Wrocławia i z powrotem oraz przywilej sprawowania wyższego sądownictwa. Od początku swojego istnienia miasto znajduje się na ziemiach korony czeskiej.
Od 1319 r. Lubań jest we władaniu księcia jaworskiego Henryka I. Jest to okres znacznego rozwoju miasta. Rozszerzano prawa sądownicze miasta na okoliczne wsie. Również w tym okresie powstaje żeński klasztor magdalenek. W 1344 r. miała miejsce bitwa pomiędzy księciem Henrykiem I a samozwańcem podającym się za zmarłego w 1319 r. margrabiego Waldemara. Miasto za wierność władcy uzyskuje herb, białe skrzyżowane klucze na czerwono-czarnym polu. W 1346 r., po śmierci księcia jaworskiego, panowanie nad ziemią lubańską przejmuje król Czech Jan Luksemburski. W tym samym roku miasto przystępuje do Związku Sześciu Miast Łużyckich.