W procesie karnym w sprawach o zbrodnie lub procesie lustracyjnym sąd w I instancji orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, z wyjątkiem spraw o zbrodnie zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności, w których sąd orzeka w składzie dwóch sędziów i trzech ławników. Ponadto ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę sąd pierwszej instancji może postanowić o jej rozpoznaniu w składzie trzech sędziów zamiast jednego sędziego i dwóch ławnikówArt. 28 Kodeksu postępowania karnego..
W Sądzie Najwyższym ławnicy uczestniczą również w rozpoznawaniu niektórych spraw dyscyplinarnych (w tym w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej). Ponadto w Sądzie Najwyższym ławnicy uczestniczą w rozpoznawaniu skarg nadzwyczajnychArt. 59 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.
Izby morskie rozpoznają sprawy wypadków morskich na rozprawie, w pierwszej instancji – w składzie jednego sędziego oraz dwóch ławników, w drugiej instancji – w składzie jednego sędziego oraz czterech ławników. Rozprawie przewodniczy sędzia. Przewodniczący izby morskiej pierwszej i drugiej instancji może zwiększyć skład orzekający o dwóch ławników lub o jednego sędziego i jednego ławnika, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na zawiły charakter sprawy.