Do zdarzenia doszło w miejscu dziś identyfikowanym z wsią Święty Gaj.
W państwie krzyżackim (1234–1466) Dzierzgoń przed lokacją thumb|Rozmieszczenie plemion pruskich w XIII wieku. Dzierzgoń (Christburg) umiejscowiony na ziemi Pomezanów. Na początku lat 30. XIII wieku na ziemie Prus Górnych, zamieszkiwane wówczas przez pruskie plemię Pomezanów, wkroczyli Krzyżacy, którzy po opanowaniu ziemi chełmińskiej rozpoczęli podbój ziem pruskich.
Zimą 1234 roku duża polsko-krzyżacka wyprawa krzyżowa pod wodzą mistrza krajowego Hermanna von Balka przekroczyła rzekę Osę i skierowała się w okolice późniejszego Dzierzgonia. Doszło do decydującej bitwy nad rzeką Dzierzgoń (znanej też jako bitwa nad rzeką Sirgune), w której Prusowie zostali pokonani. Po stronie zakonu walczyły liczne posiłki polskie m.in. książęta piastowscy Konrad Mazowiecki, Kazimierz kujawski, Henryk Brodaty, Henryk Pobożny, Władysław Odonic oraz władcy pomorscy Świętopełk Wielki i Sambor II. Po bitwie Prusy Górne znalazły się pod panowaniem krzyżackim, łącznie z pobliskim „grodem Pomezanów” (castrum Pomesanorum) w Starym Dzierzgoniu. Tam też zakon wybudował twierdzę, którą nazwał Christburg, czyli „twierdza Chrystusa”.