Ten typ lutni przedostał się do Europy przez Bizancjum i Węgry, a także od strony zachodniej, przez Półwysep Iberyjski. Hiszpańscy chrześcijanie jeszcze w XIV wieku nazywali go guitarra morisca (gitara mauretańska). Instrument ewoluował przybierając w XVI wieku postać mandoli (mandory) – lutni z gruszkowatym korpusem, otworem rezonansowym z rzeźbioną rozetką i długą, sierpowatą komorą kołkową. W krajach bałkańskich, Rosji i Polsce rozprzestrzenił się pod nazwą kobza. Do X wieku bezprogowa wersja gambusu o nazwie rebab, wyposażona w jedną lub dwie struny, używana była jako instrument smyczkowy.
thumb|Mężczyzna grający na lutni ūd W średniowieczu, na Bliskim Wschodzie występowała lutnia ūd (odpowiednik indyjskiej vina) ze strunociągiem na cienkiej płycie wierzchniej, wypukłym, gruszkowatym korpusem z dwoma otworami rezonansowymi, krótką, bezprogową szyjką, bocznie osadzonymi kołkami oraz czterema parami jelitowych lub jedwabnych strun zarywanych plektronem sporządzonym z dutki pióra.