Postępowanie które zmierza do stwierdzenia stanu wolnego osoby wcześniej zaślubionej, jest uwarunkowane trzema zasadami (dwie generalne i norma szczegółowa): Pierwsza zasada generalna – gdy pierwsze małżeństwo zostało rozwiązane „nie wolno zawierać ponownego małżeństwa, dopóki nie stwierdzi się, zgodnie z prawem i w sposób pewny, nieważności lub rozwiązania pierwszego”. Druga zasada generalna – „Ilekroć śmierć współmałżonka nie może być potwierdzona autentycznym dokumentem kościelnym lub świeckim, drugi małżonek nie jest wolny od węzła małżeńskiego”. Norma szczegółowa – pozostały współmałżonek jest wolny od węzła małżeńskiego gdy „biskup diecezjalny wydał deklarację o domniemanej śmierci”.
Prośbę o deklarację może wnieść tylko pozostały przy życiu współmałżonek. Proboszcz zbiera materiały dowodowe, czyli możliwe do uzyskania dokumenty oraz przesłuchuje osobę owdowiałą i świadków. Następnie przygotowaną dokumentację odsyła do biskupa diecezjalnego. W szczególnym przypadku biskup diecezjalny może sprawę zlecić do rozpoznania wikariuszowi sądowemu lub innemu odpowiedniemu kapłanowi. W przypadkach niepewnych i skomplikowanych biskup powinien zasięgnąć rady Stolicy Apostolskiej. Postępowanie kończy się wydaniem deklaracji lub odmową jej wydania.