Dominujący w tych teatrach repertuar lekki (krotochwile, farsy, wodewile, operetki) wymusił na ludziach związanych z tymi teatrami (aktorach, dyrektorach teatrów) adaptowanie zagranicznych utworów do realiów polskich (poza przekładem librett na jęz. polski także trawestacje, skróty, zmiany itd.). Repertuar operetkowy wystawiany był zawsze (czy to w teatrach na prowincji, czy w Teatrze Wielkim we Lwowie czy Warszawie) w języku polskim. Wśród wielu polskich librecistów i tłumaczy operetek na przestrzeni lat wymienić można m.in. takich autorów: Aleksander Bandrowski, Władysław Ludwik Anczyc, Wincenty Rapacki, Adolf Kitschman, Jan Chęciński, Rufin Morozowicz, Leon Sygietyński, a z późniejszych np.: Julian Tuwim, Jerzy Jurandot.
Polska operetka XVIII/XIX w.: Bodaj pierwszą polską operetką była Tradycja dowcipem załatwiona Macieja Kamieńskiego (1779 r.)Bernard Grun, Dzieje operetki, Kraków. PWM 1974..
Kolejna to – Agatka, czyli Przyjazd pana z roku 1784 (kompozycja: Jan Dawid Holland). W roku 1804 Józef Elsner skomponował operetkę Siedem razy jeden. W 1853 r. Józef Damse – Gałganduch, czyli Trójka hultajska. Oskar Kolberg (w 1859 r.) – Króla pasterzy. W r.