Budowa Kształtem przedniej części ciała przypominają figurkę konika szachowego. Skóra naga, niepokryta łuskami, u przedstawicieli niektórych gatunków porośnięta różnorodnymi wyrostkami, pełniącymi zwykle funkcje maskujące. Pyszczek ma kształt rurkowaty, pozbawiony jest zębów. Oczy poruszają się niezależnie od siebie. Ogon pozbawiony jest płetwy ogonowej, ruchliwy i czepny. Esowaty kształt ciała ułatwia im polowanie z dystansu. Z płetw posiada tylko niewielkie płetwy piersiowe, ulokowane niedaleko tyłu głowy, i płetwę grzbietową, wykonującą do 35 ruchów na sekundę. Wieczko skrzelowe jest przyrośnięte, znajduje się na nim niewielki okrągły otwór, przez który wydostaje się woda z komory skrzelowej. Część ogonowa wykazuje zdolności chwytne. W układzie pokarmowym pławikoników żołądek nie jest wyodrębnionym narządem. Różnice pomiędzy samcem a samicą (dymorfizm płciowy) są łatwe do rozpoznania: samiec posiada pod brzuchem trwałą torbę lęgową. Nie jest ona widoczna wystarczająco do wskazania płci u H. bargibanti i H. denise.
Długość ciała waha się od 1,5 do 35 cm.