W 1708 roku w Carstwie Rosyjskim wprowadzono grażdankę – nowoczesną odmianę cyrylicy wzorowaną na drukowanym piśmie łacińskim. W niedługim czasie przyjęły ją wszystkie narody słowiańskie używające cyrylicy. Przy tym Ukraińcom w Rosji narzucono używanie alfabetu w wersji rosyjskiej. Wskutek tego na początku XIX-wiecznego okresu kształtowania się nowoczesnego narodu ukraińskiego używano ortografii etymologicznej, odwołującej się do przeszłości, przy czym w należącej od rozbiorów Rzeczypospolitej do Austrii Galicji Wschodniej – z użyciem cyrylicy cerkiewnosłowiańskiej, natomiast na Ukrainie naddnieprzańskiej – z użyciem rosyjskiej grażdanki.
Ruch narodowy i wojna ortograficzna Dopiero działania na rzecz wypracowania ukraińskiego języka literackiego doprowadziły do powstania pierwszego alfabetu przystosowanego do jego specyfiki. Było to konieczne, gdyż nowoczesny język ukraiński oparto na języku ludowym, którego dystans do cerkiewnosłowiańskiego i rosyjskiego był znaczący. Pierwsza połowa XIX w. upłynęła na dyskusjach językoznawców, spierających się o wybór zasady fonetycznej lub etymologicznej. W międzyczasie w Galicji wydane zostało pierwsze większe dzieło literackie – zbiór Rusałka Dniestrowa, którego autorzy – Ruska Trójca – zastosowali pisownię fonetyczną.